De meest gezochte man van Indonesië

Niemand weet wie er achter de aanslagen in Jakarta zit.

Maar alles wijst erop dat de voortvluchtige Noordin Top er iets mee te maken heeft.

Wie is de man van wie een half hoofd overbleef nadat hij zich vrijdag opblies in het Marriott Hotel in Jakarta? De naam van een jongeman uit Midden-Java doet de ronde. Maar zijn familie ontkent en de politie zegt de identiteit van de daders nog niet te hebben achterhaald. Wel zijn er sporen die leiden naar het meesterbrein achter de twee aanslagen die vrijdag zeven onschuldige slachtoffers het leven kostten: Noordin Mohammed Top, Maleisisch bomexpert en de meest gezochte man van Indonesië.

Noordin Top werd in 2003 bekend door de eerste aanslagen op hetzelfde Marriott Hotel in Jakarta dat vrijdag opnieuw doelwit was. Een zelfmoordterrorist blies toen vóór de lobby een auto vol explosieven op en doodde twaalf mensen. Daarna slaagde de voortvluchtige Noordin erin bijna elk jaar een nieuwe aanslag te beramen. In 2004 op de Australische ambassade in Jakarta, in 2005 op het vakantie-eiland Bali. Daarna werd het stil.

Tot afgelopen vrijdag. Ansyaad Mbai, hoofd van de antiterreurafdeling van het ministerie van Veiligheid, zegt dat Noordin Top waarschijnlijk met de aanslagen te maken heeft. De nog niet ontplofte bommen die de politie na de aanslag vond in kamer 1808 van het Marriott, leken op de explosieven die de politie eerder vorige week had gevonden tijdens een zoektocht naar Noordin Top op Midden-Java. Die lagen samen met enkele jihadistische dvd’s in de tuin van ene Bahrudin, die de vader zou zijn van een van Noordins echtgenotes.

Noordin Top (40) komt uit de koker van de moslimextremistische terreurgroep Jema’ah Islamiyah, die onder andere de grootste zelfmoordaanslag pleegde in de geschiedenis van Indonesië, waarbij in 2002 op Bali 202 mensen om het leven kwamen. Hij werd geboren in de Maleisische staat Johor. Terwijl hij rond zijn 27ste nog studeerde, begon hij met lessen aan de islamitische Luqmanul Hakiem-school op het Maleisische platteland. Zijn belangrijkste leermeester was Mukhlas, oftewel Ali Ghufron, die in 2002 de grootste bomaanslag op Bali zou plannen en die in november vorig jaar werd geëxecuteerd. Dat schrijft de denktank International Crisis Group in een rapport.

Noordin Top sloot zich een paar jaar later aan bij Jema’ah Islamiyah en werd directeur van de Luqmanul Hakiem-school, maar na de aanslagen van 11 september 2001 werd het hem in Maleisië te heet onder de voeten. Hij verhuisde naar het Indonesische eiland Sumatra, waar hij een reparatiewinkel opende voor schokbrekers van auto’s. Een leider van Jema’ah Islamiyah was hij niet, zijn religieuze kennis was beperkt en hij sprak geen Arabisch.

Maar hij was wel fanatiek. Terwijl de bazen van Jema’ah Islamiyah na de bomaanslag in 2002 nog niet aan nieuwe aanslagen dachten, was Noordin Top vastbesloten opnieuw westerse doelen aan te vallen. Door toeval kreeg hij explosieven in handen die waren overgebleven na een serie bomaanslagen in 2000 op kerken op Kerstavond, zegt de Crisis Group. Samen met andere JI-leden uit Sumatra onderzocht hij verschillende doelen in Jakarta: de internationale school, de Amerikaanse Citibank, de Australische school. Het werd het Marriott, omdat dat hotel zo gemakkelijk te bereiken was.

Sindsdien raakte Noordin Top steeds meer van het centrale gezag van Jema’ah Islamiyah verwijderd, al werd hij wel beschermd door JI-leden. Steeds meer werd hij geïnspireerd door Al-Qaeda, de terreurorganisatie die de aanslagen op het World Trade Center in New York pleegde. Hij noemde zijn eigen afsplitsing ‘de Al-Qaeda van de Maleise archipel’, al is lang niet zeker dat hij ook werkelijk banden met de terreurgroep had. Zijn volgende bomaanslagen pleegde hij met steeds nieuwe groepjes uiteenlopende jihadisten: van JI, maar ook oud-strijders die tegen christenen hadden gevochten op de Molukken, of leden van de ruim zestig jaar oude radicale groep Darul Islam. In 2006 noemde de Crisis Group hem de persoon die „het meest vastbesloten was westerse doelen aan te vallen”.

Maar na de tweede bomaanslagen in Bali in 2005, waar twintig doden vielen, was Noordin Tops geld op en waren veel van zijn medestrijders door de politie gearresteerd of gedood. Een paar keer ontsnapte hij zelf ternauwernood bij invallen in huizen op Midden-Java. Maar daarna vervaagde zijn spoor. Tot vorig jaar, toen de politie negen terroristen arresteerde die een aanslag op een toeristencafé in Sumatra voorbereidden. Zij zouden aangemoedigd en mogelijk geholpen zijn door Noordin Top.

Of Noordin Top achter de aanslagen van vrijdag zat, is lang niet zeker. Maar voorlopig is hij het belangrijkste aanknopingspunt en jaagt de politie nog intensiever op hem dan ze al deed.

    • Elske Schouten