'Galeries moeten hun kansen spreiden'

De economische crisis is doorgedrongen tot de galeriebranche. Er zijn weinig sluitingen maar de malaise is voelbaar. „Kleine galeries zijn kwetsbaar.”

Het beeld 'Untitled' (2009) van de Italiaanse kunstenaar Vanessa Beecroft bij de stand van de New Yorkse galerie Deitch op de kunstbeurs Art Basel, 10 juni 2009. (Foto AP) "Untitled" (2009) by Italian artist Vanessa Beecroft, represented by the gallery Deitch (New York), is shown at the international art show Art 40 Basel, in Basel, Switzerland, Wednesday, June 10, 2009. Art 40 Basel features more than 300 leading art galleries from all continents. Contemporary art works by over 2500 artists will be on display from June 10 through June 14, 2009. (AP Photo/Keystone, Georgios Kefalas) AP

Anna Hakkens sluit per direct haar galerie aan de Lijnbaansgracht in Amsterdam. Haar omzet is sinds september vorig jaar gekelderd met zo’n 60 tot 70 procent. Klanten blijven weg, vooral de vertegenwoordigers van bedrijfscollecties, waar haar zaak voor een belangrijk deel op dreef. „Niet alleen kopen ze geen werk meer, ze komen zelfs niet meer kijken”, zegt ze.

De economische crisis is doorgedrongen tot de galeriebranche. Er sluiten geen tientallen galeries, zoals de afgelopen maanden in de Verenigde Staten. Maar ook hier is de malaise voelbaar.

Uit een enquête van de Nederlandse Galerie Associatie (NGA) blijkt dat de meeste galeries last hebben van de recessie. Bijna 60 procent van de leden meldde dat de omzet in het eerste kwartaal gedaald is, met gemiddeld 35 procent. Over het hele jaar verwacht de NGA een daling van 30 procent. Omgerekend in geld betekent dat voor de branche een inkomstenderving van 30 miljoen euro.

Toch zijn er, bij een telefonische rondgang, maar weinig galeriehouders die klagen. Catalijn Ramakers, eigenaar van galerie Ramakers in Den Haag, is zelfs in jubelstemming. „Het gaat heel erg goed”, zegt ze. „Ik ben nu bezig met de verkoop van drie grote beelden, dan praat je over serieuze bedragen.” De meeste galeriehouders laten een gematigd optimisme horen. Velen zeggen dat de omzet „wel iets” is gedaald, maar dat het „alweer iets beter” gaat. Percentages noemen ze liever niet. „Als je klaagt, schep je een negatief beeld”, zegt Karine Verloren van Themaat, secretaris van de NGA.

Ze zegt geen galeries te kennen die met sluiting bedreigd worden. „Het is hier nog niet zo erg als in de VS, waar de kunstmarkt de laatste jaren volkomen overspannen was en nu volledig is ingestort.”

Volgens haar hebben galeries met een meer dan gemiddelde omzet minder last van de recessie. Onder gemiddeld verstaat de NGA een omzet van 315.000 euro. ‘Groot’ is een galerie met een omzet rond 1 miljoen euro. „Hun klantenkring is meer verspreid en zij zijn niet afhankelijk van bedrijfscollecties. Een teruggang van deze galeries van 30 procent lijkt aannemelijk. Kleine galeries, met een omzet onder 168.000 euro, zijn veel kwetsbaarder.”

De NGA vindt het belangrijk dat haar leden zich wapenen tegen economisch slechte tijden. „Kunst is conjunctuurgevoelig”, zegt de secretaris. „Galeries doen er goed aan hun kansen te spreiden. Ze moeten een evenwichtig klantenbestand opbouwen dat bestaat uit particulieren en bedrijven. Ook moeten ze kunstwerken aanbieden van verschillende kunstenaars, uit verschillende periodes en verschillende prijsklassen.”

Rutger Brandt, eigenaar van Galerie Mokum, is geschrokken van de kaalslag onder galeries in New York. Onlangs liep hij rond in Chelsea. Overal hingen bordjes: ‘We’re moving’. Maar als hij vroeg waarheen, bleek dat ze eigenlijk gingen sluiten. In zijn eigen galerie is het ook wat stiller geworden. Brandt merkt dat kunstwerken uit het middensegment, tussen zeven- en vijftienduizend euro, niet goed meer verkopen. Die verkocht hij met name aan bedrijfscollecties. Hij begrijpt wel waarom die nu wegblijven. „Je kunt toch geen personeel ontslaan en tegelijk kunst kopen?”

Alexander Strengers, voorzitter van de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland, bestrijdt het beeld dat het bedrijfsleven geen kunst meer koopt. Hij ziet wel een andere verschuiving. Bedrijven hadden van oudsher uitgebreide kunstcollecties waarmee ze hun kantoren aankleedden. „De trend nu is om te investeren in substantiële stukken, die echt een aanwinst zijn voor de collectie.”

ING, dat 25.000 kunstwerken bezit, doet dit jaar geen nieuwe aankopen. Annabelle Birnie, hoofd kunstzaken, zegt dat haar afdeling de gelegenheid benut om de collectie „opnieuw te ijken en naar de omstandigheden aan te passen”. AkzoNobel gaat wel door met het uitbreiden van de collectie. Hester Alberdingk Thijm, directeur van de AkzoNobel Art Foundation, die 1.600 kunstwerken beheert, pleit voor een ‘langetermijnvisie’, die ook geldt in tijden van crisis. „Natuurlijk beschikt mijn afdeling over minder middelen, net als andere bedrijfsdivisies” zegt zij. „Maar wij doen nog steeds aankopen. Als je daar een paar jaar helemaal mee stopt, creëer je een gat in je collectie.”

De recessie leidt hier en daar tot ontslagen. Uit de NGA-enquête blijkt dat 11 procent personeel afstoot. „Veel galeries hebben geen personeel in dienst, het zijn eenmans- of familiezaken”, verklaart Verloren van Themaat.

Zo ook galerie Van Kranendonk in Den Haag. Eigenaar Jurriaan van Kranendonk schat dat zijn omzet is gedaald met 40 tot 60 procent. Hij is blij dat hij de zaak alleen met zijn vrouw runt. Van Kranendonk heeft zijn hoop gericht op Paris Photo dit najaar, waar hij een plaats heeft bemachtigd. „Beurzen zijn heel belangrijk voor onze inkomsten.”

Floor Willems van galerie Annet Gelink in Amsterdam, bevestigt het toegenomen belang van beurzen. „Je kunt daar in één keer veel verkopen, ook de aftersales brengen geld in het laatje. Wij hebben in juni op Art Basel gestaan. Het was spannend of we de investering zouden terugverdienen, een stand kost daar zo’n 20.000 euro. Gelukkig konden we aan het eind opgelucht ademhalen.”

De crisis heeft ook voordelen, vinden sommige galeriehouders. Het ging de laatste jaren misschien wel té goed. Mensen kwamen de galerie binnen en trokken direct hun portemonnee. „Nu maken veel verzamelaars nóg bewustere keuzes”, zegt Ron Mandos die een galerie heeft in Amsterdam. „Daardoor ontstaat meer respect voor onze kunstenaars.”