Een ideale springplank

De toekomst van het maanreizen is duidelijk: vanaf de maan kom je sneller op Mars.

De Mars Society is een internationaal opererende organisatie die de mogelijkheden van bewoning van andere planeten wil verkennen. In de Amerikaanse staat Utah is het Mars Desert Research Station gevestigd en er worden uitgebreide proeven gedaan met ruimtepakken en behuizingen. Dit alles om de mensheid voor te bereiden op een bestaan op een andere planeet.

Het gros van de bijna vierhonderd kilo maanstenen die Amerikaanse astronauten in zes Apollo-missies tussen 1969 en 1972 mee naar de thuisplaneet haalden, ligt te verstoffen in kluizen in het Lyndon B. Johnson Space Center in de Amerikaanse stad Houston, Texas. Sinds de stenen de meeste geologische en minerale geheimen van de maan hebben prijsgegeven, is het sensationele eraf. Er lijkt weinig reden nog een lading te halen. Astronauten zijn dan ook sinds 1972 niet meer naar de maan gegaan.

Waarom maken dan nu weer zoveel landen, veertig jaar na Neil Armstrong, zich op om wéér tientallen miljarden in bemande maanmissies te stoppen. Je kunt bijna van een nieuwe ruimterace spreken. Het Russische ruimteagentschap heeft gezegd ergens tussen 2027 en 2032 een permanent door kosmonauten bemande maanbasis in te richten. China, dat de wereld eind 2008 verraste toen een taikonaut een ruimtewandeling maakte, wil in 2024 een Chinese vlag op de maan planten. En ook India heeft sluimerende plannen om mannen naar de maan te sturen.

Bemande maanbasis

De Verenigde Staten willen al in 2020 opnieuw voet op de maanbodem zetten. De Ruimtevisie zoals in 2004 uitgesproken door de vorige president, George Bush, is door Obama overgenomen. Een Crew Exploration Vehicle (CEV) dat een aantal astronauten op de maan moet kunnen afzetten en daar vandaan oppikken, is in ontwikkeling, evenals een nieuwe krachtige draagraket, de Ares. Ook een bemande maanbasis staat op de rol.

“Je kunt de maan zien als een grote satelliet”, zegt Zeholy Pronk, verbonden aan het Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium (NLR) die onder andere werkt aan het International Space Station (ISS). “Het is misschien mogelijk om een deel van de functies waarvoor we nu kunstmatige satellieten lanceren, te laten overnemen door installaties op de maan.” De maan als échte kunstmaan dus. Dat geeft de maan groot wetenschappelijk en economisch potentieel. Pronk denkt aan telecommunicatie, het doen van wetenschappelijke tests bij geringe zwaartekracht en aan een stabiele ondergrond voor aardobservatie. Het is niet onaannemelijk dat China en Rusland vooral om prestigeredenen naar de maan willen.

Energievoorziening

Toch is niet gezegd dat die opbrengst er helemaal niet is. Zo ligt in het maanoppervlak een grote hoeveelheid helium-3 opgeslagen, een schone isotoop die als brandstof kan dienen voor kernfusiereactoren. Die veelbelovende energievoorziening staat nog amper in de kinderschoenen. Maar op de lange termijn zou deze stof net zo belangrijk kunnen zijn als nu de olievelden van Saoedi-Arabië.

Maar misschien, zegt Pronk, is de maan als reuzensatelliet of als toekomstige brandstofleverancier niet eens de belangrijkste reden. “Een missie naar de maan kun je zien als de eerste trap van een tweetrapsraket op weg naar andere planeten.”

Dat zegt ook Tanja Zegers, planetair geologe verbonden aan de Universiteit Utrecht en het European Space Agency (ESA). “Een bemande maanmissie kun je zien als voorbereiding voor missies naar andere planeten, bijvoorbeeld naar Mars. Daar wil iedereen uiteindelijk heen.” Mars heeft veel parallellen met de vroege aarde. Mogelijk, zegt ze, dat op de rode planeet de sleutels van het eerste leven liggen.

De technische en procedurele barrières die gelden voor een missie naar Mars kunnen met landingen op de maan worden getest. “Veel operationele en robotische aspecten zoals het nemen van monsters kunnen op de maan worden geoefend.” Ook voor het testen van de organisatorische en fysieke problemen van een noodzakelijk lang verblijf op Mars is de maan geschikt. “Een maanmissie is de generale repetitie voor een marsmissie.”

Dan nog is er de hardnekkige vraag of het niet veel logischer is om geavanceerde robots tests te laten uitvoeren. Pronk en Zegers zeggen dat zowel missies met robots als de bemande ruimtevaart voordelen hebben. Zegers: “Er wordt bijvoorbeeld gedacht over de mogelijkheid dat astronauten die in een capsule in een baan rond de maan cirkelen, robots op het oppervlak aansturen.” Maar waarom kan dat niet vanaf het aardoppervlak? ,,Dat heeft te maken met het tijdsverschil tussen de aarde en de maan. Om robots direct aan te sturen moet je er dicht op zitten.”

Maar is misschien de belangrijkste reden mensen naar de maan te sturen, de verbeelding die dat in brede kring oproept. De futuristische droom van een mensheid die de ruimte koloniseert – eerst maar eens beginnen bij de maan – is volgens sommige waarnemers noodzakelijk om de belastingbetaler bereid te houden om de onderhavige, complexe technologie te financieren. Volgens de beroemde Britse astrofysicus Stephen Hawking is die lange adem zelfs absoluut noodzakelijk wil de milieuverwoestende mensheid op de lange termijn overleven. Zoals Hawking eind 2008 tijdens een college aan de George Washington Universiteit zei: “Als het menselijke ras een miljoen jaar wil overleven, we have to boldly go where no one has gone before.”