Droge bliksem op Mars tijdens stofstorm

Amerikaanse onderzoekers hebben voor het eerst bliksem op Mars waargenomen. Niet met een ruimtesonde die in een baan om de rode planeet draait, maar met een radiotelescoop op aarde. Tijdens een zware stofstorm op Mars werd urenlang een sterk fluctuerende radiostraling van de planeet waargenomen die veroorzaakt werd door elektrische ontladingen in dit stoffige gebied van de atmosfeer. Deze ‘droge’ bliksem is vergelijkbaar met de ‘natte’ bliksem in onweerswolken op aarde, maar gaat niet gepaard met donder. Daarvoor is de atmosfeer van Mars veel te ijl.

Chris Ruf en zijn collega’s deden hun ontdekking met een grote radiotelescoop van NASA’s Deep Space Network in Californië. Deze telescoop wordt normaliter gebruikt voor het opvangen van zwakke radiosignalen van ruimtesondes in het zonnestelsel, maar werd in mei en juni 2006 periodiek urenlang op Mars gericht. De telescoop was uitgerust met een detector die extreem gevoelig was voor de straling van elektrische ontladingen. Theoretici hadden die op Mars namelijk al voorspeld.

Op één dag, 8 juni, werd inderdaad zulke straling van Mars waargenomen. De straling – op een golflengte van 3,5 centimeter – arriveerde drie uur lang in uitbarstingen die enkele minuten duurden. In diezelfde periode fotografeerde de Amerikaanse Mars Global Surveyor, die toen nog vanuit zijn omloopbaan de rode planeet bestudeerde, een stofstorm op het naar de aarde gekeerde halfrond van de planeet. Dit betekent vrijwel zeker dat deze storm ook de oorzaak van de elektrische activiteit moest zijn.

De ‘droge’ bliksem op Mars is het gevolg van het ontstaan van tegengestelde elektrische ladingen in verschillende delen van de stofstorm, die een hoogte van 35 kilometer bereikte. Die ladingen ontstaan op hun beurt door de overdracht van statische elektriciteit tijdens onderlinge botsingen van zand- en stofdeeltjes. Bij de bliksem op aarde ontstaan de tegengestelde ladingen door druppeltjes en ijskristallen. De bliksem op Mars is niet alleen van invloed op de chemische processen in zijn atmosfeer, maar ook iets om rekening mee te houden als er ooit nog eens mensen op de rode planeet zullen landen.

De ontdekking wordt binnenkort gepubliceerd in de Geophysical Research Letters.