'Armstrong was een geschenk uit de hemel'

De vermeende strijd tussen Alberto Contador en Lance Armstrong domineert de Tour. Zonder oud-renner Rini Wagtmans had hun ploeg niet eens meegedaan.

Rini Wagtmans: "Ik durf te stellen dat er zonder mijn bemoeienis geen Astanaploeg in de Tour had gereden." (Foto Joyce van Belkom) Nederland, St Willebrord, 14-07-2009 Oud wielrenner Rini Wagtmans. Foto: Joyce van Belkom Belkom, Joyce van

De ene muisklik volgt snel op de andere, de meest onwaarschijnlijke foto’s flitsen over het computerscherm: Rini Wagtmans staand achter de Astana-kopmannen Alberto Contador en Lance Armstrong, die als de beste vrienden samen lachend aan een eettafel zitten; Wagtmans met de handen vaderlijk op de schouders van ploegleider Johan Bruyneel; Wagtmans achterin een met wit leer beklede Rolls Royce. „Dit was onze start van de Tour de France in Monaco”, glimlacht de Nederlandse oud-renner.

Achter zijn bureau thuis in Sint-Willebrord, waar Wagtmans (62) al zijn hele leven woont, volgen de woorden elkaar nog sneller op dan de foto’s. „Mijn vrouw en ik werden afgehaald van het vliegveld met een Rolls Royce van prins Albert van Monaco. In zijn buitenverblijf hebben we gegeten met meneer Albert zelf en alle belangrijke wielerbestuurders. Later mochten we als enigen mee-eten met de Astana-ploeg. Ria en ik komen het zaaltje binnen, alle renners en mensen van het personeel staan op en we krijgen een staande ovatie. Van Armstrong, van Contador, van Bruyneel, van iedereen!”

De wielerploeg van Astana, vernoemd naar de hoofdstad van Kazachstan, domineert de Ronde van Frankrijk. Met Contador, Armstrong, Andreas Klöden en Levi Leipheimer (die met een polsbreuk uitviel) als blikvangers. Maar tot vlak voor de Tourstart was deelname van de sterrenploeg onzeker. De Kazachstaanse sponsors ruzieden met manager Johan Bruyneel over de betalingen. Op de achtergrond zocht Armstrong met eigen sponsors een alternatief om een deel van de ploeg over te nemen.

„Als gevolmachtigde van de Kazachstaanse wielerbond ben ik er drie weken dag en nacht mee bezig geweest”, zegt Wagtmans. „Ik durf te stellen dat er zonder mijn bemoeienis geen Astanaploeg in de Tour had gereden. In Nederland is er weinig aandacht voor geweest. Bruyneel heeft dat in Monaco ook tegen de media gezegd.”

Op een ochtend in juli, even twee dagen thuis uit de Tour, rinkelt zijn telefoon voortdurend. Wagtmans maakt afspraken over Rudi Lubbers, de ex-bokser die hij de afgelopen maanden hielp op te krabbelen uit een zwerversbestaan. Over zangeres Corry Konings, voor wie hij een concert regelde. Even bellen met de vrouw van de Belgische ex-bokser Jean-Pierre Coopman, die net als Lubbers ooit tegen Muhammad Ali vocht. Zijn drijfveer? „Ik ben dienend geboren, mijn beste.”

Als vertegenwoordiger van Adidas in het Oostblok ontdekte hij Kazachstan. „Ik heb er in 1992 een wielerschool gesticht. Niet voor niets hebben ze me toen al de bevoegdheid gegeven om de zaken voor de Kazachstaanse wielerbond te regelen. Ik ben benoemd tot honorair consul.” Als bewijs haalt hij een map met documenten uit de kast, gevolgd door foto’s van hemzelf met vooraanstaande Kazachstanen, van ambassadeur Mainura Murzamadiyev tot president Noersoeltan Nazarbajev. „Prachtige mensen, schitterend land.”

Kom bij Wagtmans niet aan met kritiek over vage miljoenendeals of dopingcultuur in de voormalige Sovjet-republiek, die in 1992 onafhankelijk werd. „Er hangt nog altijd een sluier over het Oostblok, we kennen het niet. Als Derek Sauer na tien jaar Moskou schathemelrijk naar Nederland terugkomt, sluiten wij hem in de armen. Geweldige zakenman. Wordt er een Rus schatrijk, dan weten we het allemaal zo goed: crimineel. Lulkoek! Er leven zestien miljoen mensen vreedzaam samen. En ze hebben grondstoffen, alles. Azië gaat de toekomst van de wereldeconomie bepalen.”

Waarom stopten de Kazachstaanse sponsors dit jaar dan plotseling de betalingen aan de wielerploeg? „Alles is betaald”, zegt Wagtmans kortaf. In mei vertelde hij dat het conflict tussen sponsors en wielerploeg draaide om één man: Aleksandr Vinokoerov, de beste renner van Kazachstan, die in 2006 aan de basis stond van de Astanaploeg maar in 2007 na een dopingaffaire in de Tour werd geschorst voor twee jaar. Zeker na de comeback van Armstrong stond de ploegleiding niet te trappelen om Vino per 24 juli, als zijn schorsing afloopt, weer op te nemen in de ploeg. „Vinokoerov is voor Kazachstan en voor Azië wat Johan Cruijff is voor Nederland en Europa”, zei Wagtmans destijds. „Zonder hun boegbeeld raken de Kazachen ontmoedigd. Zo wordt het wielerproject niet langer gedragen door de natie.”

Op 16 juni leek het einde van de sterkste wielerploeg ter wereld nabij, toen er voor de derde betalingstermijn van 2009 niets werd overgemaakt. „Toen heb ik de mensen in Kazachstan tot in de hoogste kringen duidelijk gemaakt dat ze een team dat zulke geweldige promotie maakt voor de staat niet zomaar in de vuilnisbak kunnen gooien”, zegt Wagtmans.

Hij pakt een map en toont op briefpapier van Ernst & Young de betalingen, miljoenen euro’s. „Overgemaakt aan Olympus, een Luxemburgse payment-agent. Daar komt het geld uit Kazachstan binnen, de UCI [internationale wielerunie] kan dat per minuut controleren zoals voor een ProTourlicentie is vereist. Johan Bruyneel is onze manager, maar werknemer van Olympus. Hij contracteert renners en personeel die onder zijn leiding voor Olympus fietsen. En kijk naar de afrekeningen: betaald op januari, op april en op juli. In oktober volgt zoals contractueel afgesproken het laatste kwart.”

Alle paniek bij renners en ploegleiding voor niets? „Kazachstan heeft de betalingstermijn met negen dagen overschreden. Daarvoor heb ik mijn excuses aangeboden aan Bruyneel. ‘Ze hebben u niet best behandeld beste man. Je bent de beste manager van de wereld, je hebt de beste ploeg van de wereld. De mensen in Kazachstan zijn onvoorzichtig omgegaan met jouw gevoelens en vakmanschap.’ Dan geef je elkaar een hand, drink je een kop koffie en klaar.”

Het leverde Wagtmans een staande ovatie op bij de Tourstart, maar bijna was de ploeg van start gegaan zonder kopman Contador. De Spaanse winnaar van Tour, Giro en Vuelta flirtte openlijk met concurrent Caisse d’Epargne. „Contador werd geconfronteerd met uitspraken van derden. Er staat in de krant dat een bank een ploeg voor hem heeft of, zoals laatst, dat autocoureur Fernando Alonso een nieuwe wielerploeg rond hem wil opbouwen. Dat zal moeilijk worden, want Contador heeft voor volgend seizoen gewoon een contract met Olympus. Daar houden wij hem aan.”

Armstrong en Bruyneel verruilen tijdens de Tour geregeld hun officiële Astana-tenue voor kleding met reclame voor Livestrong, de stichting van Armstrong voor kankerbestrijding. „Ik heb toestemming gegeven om Livestrong als extra sponsoruiting te dragen op de kleding”, zegt Wagtmans. „De stichting van Lance is een begrip in de wereld. Er zal maar een doorbraak komen in de strijd tegen kanker doordat mensen geactiveerd worden via Livestrong. Ook Kazachstan zal Livestrong niets in de weg leggen. Kom nou! Allemaal rare praat.”

Ook andere leden van de ploeg dragen afwijkende sponsoruitingen. Een mecanicien liep in een shirt van Mellow Johnny’s Bikeshop, de fietswinkel van Armstrong in Austin. Contador, El Pistolero, verscheen op de rustdag met zijn eigen handelsmerk van een pistoolschuttertje op zijn pet. „Dat wordt op een diplomatieke manier gecorrigeerd. Ik houd alles in de gaten. Laatst las ik een lullige uitspraak van hem dat hij weg mocht als het team van manager zou veranderen. Geen kans. Hij heeft een contract met Olympus, niet met Bruyneel.”

Intussen speculeert de Tourkaravaan volop over tegengestelde belangen bij Astana, en over strijd om het kopmanschap tussen Contador en Armstrong. „Er is geen sprake van clans”, zegt Wagtmans. „Armstrong zegt: ‘ik geef Alberto een oortje, dan wordt hij uit koers genomen, grapje.’ Dat wordt dan breed uitgemeten in de pers. Het gaat nergens over! Is alles dan tegenwoordig Story, Privé of Shownieuws? Moeten we overal een soap van maken? Dit zijn topatleten in de grootste sportwedstrijd ter wereld. Bruyneel is mans genoeg om tactisch en gedegen om te gaan met de belangen. Niemand ziet wie het beste rijdt van de hele ploeg. Klöden! Let op hem.”

Astana zal niet uiteenvallen, zegt Wagtmans. „Ik kan nu al meedelen dat we na 31 december 2010, als het huidige contract afloopt, nog drie jaar zullen doorgaan. Met een groter budget. Naast het financiële aspect, zijn ook toerisme en sport uitgangspunt voor de Kazachstanen. We gaan een mooie documentaire maken over het leven van Contador, hij krijgt een platina standbeeld in Astana. Ook Armstrong, met alle publiciteit die hij trekt, zien ze als een geschenk uit de hemel. Vanuit Kazachstan is er maar één doel straks. Met Contador, Bruyneel en Armstrong naar de Tour van 2010.”

Voor alle Kazachstaanse miljoenen hoeft de wielerploeg slechts één prijs te betalen. Vinokoerov (35) keert na zijn schorsing bij Astana terug in de wielersport. Maar dan stokt de spraakwaterval Wagtmans. „Ik heb met Bruyneel afgesproken om hier niet op in te gaan. Drie dagen na de Tour maken we bekend hoe de toekomst van Vinokoerov eruit ziet. Eerder niet.”

Toch kan hij het niet laten om het laatste sms’je te tonen dat Vino hem stuurde: „Merci Rini, et chapeau!” En daar zijn weer foto’s, van een bezoek dat ze eind december samen brachten aan de vice-president en de minister van Sport en Toerisme. Hein Verbruggen, IOC-lid en voormalig voorzitter van de UCI, was er ook bij. „Om maar aan te geven: wij kunnen Vino niet missen voor de toekomst van de sport in Kazachstan en Azië.”

    • Maarten Scholten