Voorwaardelijke burgers vs. volwaardige burgers

Het stenogram dat daags na Kamerdebatten verschijnt kan anders zijn dan de uiteindelijke versie in de archieven. Dat blijkt uit een reconstructie van een bijdrage van de PVV.

Het was bij vlagen een fel debat in de Tweede Kamer, in januari 2007. Het ging over de dwangbehandeling van psychiatrische patiënten. Kamerlid Fleur Agema van de Partij voor de Vrijheid (PVV) kreeg enkele stevige woordenwisselingen met andere parlementariërs nadat ze had gezegd dat er voor patiënten die weigeren medicijnen te slikken „geen plaats in het vrije verkeer in de samenleving” is. De PVV-fractie vindt in zo’n situatie „uitsluiting de enige optie”. „Het deelnemen aan het vrije verkeer in de samenleving behelst commitment met de samenleving.”

Ineens hoorden verslaggevers haar spreken over „voorwaardelijke burgers”. Ook de stenograaf van de Dienst Verslag & Redactie tekende dit op. De volgende dag stonden ze in het ‘ongecorrigeerde stenogram’ van de Tweede Kamer. Het citaat over de „voorwaardelijke burgers” werd vorige maand in in NRC Handelsblad opnieuw aangehaald, en vervolgens nam universitair Ton Zwaan het afgelopen zaterdag over in een opinieartikel.

Fleur Agema maakt nu bezwaar tegen het aan haar toegeschreven citaat. „Die uitspraak heb ik simpelweg nooit gedaan en beschadigt mij.” Ze sprak niet van ‘voorwaardelijke’, maar juist van ‘volwaardige’ burgers, wat volgens haar ook uit het zinsverband blijkt. Zij wijst op de Handelingen van de Tweede Kamer zoals die uiteindelijk zijn vastgelegd. Hierin is het volgende citaat terug te vinden: „Uiteraard gaat het om volwaardige burgers, maar als zij niet kúnnen deelnemen aan de samenleving en hun commitment niet willen uitspreken, zijn zij mijns inziens nog niet toe aan deelname.” Agema zegt dat de Dienst Verslag & Redactie een fout heeft gemaakt in het verslag van het debat, waarin vaak het woord ‘voorwaardelijk’ viel omdat het over de ‘voorwaardelijke machtiging’ ging.

Volgens voorschriften van de Dienst Verslag & Redactie hebben Kamerleden en bewindspersonen correctierecht. Er kan dus een verschil zitten in het stenogram dat de Tweede Kamer de dag na een debat publiceert, en wat uiteindelijk de (digitale) archieven in gaat. Kamerleden mogen voorstellen doen ter verduidelijking, zonder wijziging van de politieke boodschap. Voorstellen die de strekking van het gesproken woord wijzigen worden geweigerd.

Sinds het najaar 2007 gelden nog strengere voorschriften. Dat komt omdat er in de Tweede Kamer commotie ontstond over wijzigingen die minister Donner (Sociale Zaken, CDA) had laten doorvoeren. Hij had een juridische fout gemaakt in een uitlating over beëindiging van arbeidscontracten. Donner zei later dat de Handelingen „niet bedoeld zijn als permanente bron van amusement”, maar om „de zin en strekking van het debat duidelijk te maken”. Maar dat was de Kamer niet met hem eens. Sindsdien geldt meer dan voorheen: gezegd is gezegd, tenzij er overduidelijk sprake is van een verspreking. In bijzonder gevallen, zo stelt de dienst in voorschriften, wordt de geluidsopname van de vergadering beluisterd.

Opnames uit 2007 zijn er niet meer. Of Agema in dit geval de stenografische dienst heeft gevraagd ‘voorwaardelijke burgers’ in ‘volwaardige burgers’ te veranderen, weet ze niet meer. Agema: „Het is tweeëneenhalf jaar geleden. We hebben zoveel debatten per week. Alle Kamerleden vragen fouten te wijzigen. Dat doe ik dus ook wel eens. Soms doet de dienst het ook uit zichzelf. Dit heb ik in ieder geval nooit gezegd en nooit gemeend. Ik vind iedereen een volwaardige burger.”