Komen ze naar Nederland? Of wordt het toch Bermuda?

Heeft Balkenende wel of niet aan Obama beloofd dat Nederland gevangenen uit Guantánamo Bay opneemt?

Volgens het CDA niet, maar in de Kamer heerst verwarring.

Eerst maar de letterlijke tekst. Premier Balkenende zei na zijn bezoek aan president Obama tegen schrijvende journalisten: „Wanneer het sluiten van Guantánamo vastzit op enkele mensen, dan wil ik bezien wat de mogelijkheden zijn.” Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) zei: „Er is niet gesproken over overname van gevangenen.”

De verwarring is groot over wat premier Balkenende dinsdag in het Witte Huis nu wel of niet heeft beloofd over de opname van gedetineerden uit terrorismegevangenis Guantánamo Bay op Cuba.

President Obama wil de omstreden gevangenis uiterlijk per januari 2010 sluiten. En tot nu toe was het standpunt van Nederland, verwoord door Verhagen, duidelijk: Nederland neemt geen ex-gevangenen op.

Het kabinet is wel bereid in EU-kader „mee te denken” over de sluiting, zo was het standpunt. Bijvoorbeeld om het mogelijk te maken om ex-gedetineerden in hun land van herkomst of in derde landen op te nemen, of het verlenen van juridische bijstand.

Voor de televisiecamera was Balkenende na het bezoek weer iets vager dan tegen de journalisten met hun opschrijfblokjes: „Ik heb gezegd van kijk, als het sluiten van Guantánamo Bay nu tot onoverkomelijke problemen zou gaan leiden, dan wil ik bezien of Nederland een bijdrage kan leveren. Dat is geen garantie, maar ik wil wel kijken wat de mogelijkheden zijn.”

Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) ging gisteren op de NOS-radio wel weer verder. De situatie kan zich voordoen „dat de mensen ergens moeten worden ondergebracht”, zei hij. „Ik voeg daaraan toe dat als dat aan de orde komt – met een streep onder ‘als’ natuurlijk – dat we dan de dossiers van degene om wie het gaat echt helemaal moeten zien, zodat we weten om wie het gaat.”

De meeste betrokken Kamerleden trekken uit de uitlatingen van de CDA politici de conclusie dat er in het Witte Huis een aanbod is gedaan.

„Dat is niet buitengewoon professioneel”, zegt PvdA’er Martijn van Dam. Er is geen Kamermeerderheid voor het opnemen van gevangenen: alleen VVD, D66 en GroenLinks willen dat. Van Dam: „Het is heel riskant om iets toe te zeggen wat de Kamer niet wil. Dan sla je een modderfiguur.”

SP’er Harry van Bommel zegt: „Dit was geen zachte toezegging. De premier zit lang genoeg in het vak om te weten wat je bij zo’n bezoek wel en niet moet zeggen. Als je eenmaal zo’n toezegging doet, kun je niet meer terug.” Raymond de Roon van de PVV gaat ervan uit dat de premier „betoverd was door het moment”.

Maar volgens Maarten Haverkamp van het CDA is er niets nieuws onder de zon. Er wordt er nu „een onjuiste spin of duiding” aan de opmerkingen van Balkenende gegeven, vindt hij. „Er is niet iets nieuws toegezegd.” Maar hij voegt eraan toe dat zijn partij niet zal blijven weigeren om gevangenen toe te laten. De Amerikanen moeten er dan wel zelf alles aan hebben gedaan om de voormalige verdachten op te nemen, er moet in EU-verband overeenstemming over zijn, de personen moeten zelf naar Nederland willen en ze moeten „herplaatsbaar” zijn in onze samenleving. „Dat zie ik allemaal niet zo gauw gebeuren.”

De Europese Unie gaf op 3 juni samen met de VS een verklaring uit over Guantánamo Bay. De EU sprak uit dat ze positief staat tegenover de sluiting van de gevangenis, dat de verantwoordelijkheid voor opvang van de gedetineerden geheel bij de Amerikanen ligt en dat individuele lidstaten kunnen besluiten om ex-gevangenen op te nemen.

Sommige landen, zoals België en Italië, hebben inmiddels toezeggingen gedaan die verder gaan dan die van Nederland. Omdat besluiten van de lidstaten consequenties kunnen hebben voor andere landen – de grenzen zijn immers open – zijn afspraken gemaakt over informatie-uitwisseling over de ex-gevangenen. Dat aspect zal ook vandaag en morgen worden besproken bij een bijeenkomst van justitieministers in Stockholm.

De partijen die in de Tweede Kamer tegen zijn vinden dat de Amerikanen het door henzelf gecreëerde probleem moeten oplossen. Het gaat om terreurverdachten die in sommige gevallen al zeven jaar zonder proces zijn vastgehouden. Van Dam: „Hoewel ze niet veroordeeld zijn gaat het wel soms om mensen die in een Al-Qaeda-trainingskamp zijn opgepakt. ”

PVV’er De Roon: „Het gaat om personen tegen wie een zware verdenking van terrorisme was. Laten de VS die maar in eigen land houden. Wij vinden dat andere EU-landen ze ook niet moeten opnemen.” Volgens SP’er Van Bommel gaat het om zwaar getraumatiseerde mensen. „Eigenlijk zijn ze zeven jaar opgeleid tot terrorist. Die kunnen wij niet opnemen. En er is weinig politiek gewin mee te halen, of je moet stemmen willen trekken van de Talibaan.”

Meer over de juridische mogelijkheden om gevangenen op te vangen via nrcnext.nl/links

Vanuit Cuba gaan gevangenen de hele wereld over
    • Herman Staal