'Investeren in klimaat is noodzaak'

Belastingen zijn een nuttig instrument om efficiënter energiegebruik af te dwin-gen. Voor die Zweedse aan-pak zoekt minister Malm-ström steun in Europa.

Cecilia Malmström Foto AFP Belastingen zijn een nuttig instrument om efficiënter energiegebruik af te dwin-gen. Voor die Zweedse aan-pak zoekt minister Malm-ström steun in Europa. Swedish Foreign Minister Carl Bildt (R) and European Affairs Minister Cecilia Malmstroem give on June 22, 2009 a press conference on the Swedish European Union presidency at EU headquarters in Brussels. Sweden takes over from July 1 the rotating European Union presidency. AFP PHOTO / DOMINIQUE FAGET AFP

Zweden gaat er prat op al tientallen jaren veel geld te investeren in klimaatbeleid. Sinds de jaren zeventig is de uitstoot van kooldioxide in Zweden daardoor met ruim 40 procent verminderd, zonder dat de economie eronder geleden heeft.

Met die boodschap reist Cecilia Malmström, de Zweedse minister van Europese Zaken, nu door Europa. Zweden is voorzitter van de EU en daarom nauw betrokken bij het overleg over een nieuw wereldwijd klimaatakkoord, dat in december in Kopenhagen gesloten moet worden. Als eerste bezocht zij deze week haar Nederlandse collega Frans Timmermans.

„Het debat over bescherming van milieu en klimaat is in Zweden nooit polemisch geweest”, zegt Malmström in de residentie van de Zweedse ambassadeur in Den Haag. „Regering, vakbonden, bedrijfsleven en bevolking waren het er snel over eens dat er iets moest gebeuren. We konden al in 1991 zonder veel verzet een CO2-belasting invoeren. En we hebben laten zien dat zo’n maatregel goed te combineren is met economische groei. Terwijl de CO2-uitstoot tussen 1990 en 2006 daalde met 9 procent, steeg het bruto binnenlands product met zo’n 44 procent.”

Durven landen in deze crisistijd nog belastingmaatregelen te nemen?

„We zijn in Zweden gewend aan hoge belastingen. We gebruiken ze ook om de samenleving te reguleren. Dat is niet overal zo. Maar het debat over klimaatverandering wordt urgenter, dat wordt ook elders in Europa gevoeld. Mensen zijn bereid om te betalen voor maatregelen tegen klimaatverandering. Finland, Noorwegen en Slovenië hebben al een CO2-belasting. De Franse president Sarkozy heeft interesse getoond.

„Het is een nuttig instrument om efficiënter energiegebruik te stimuleren. Bedrijven hebben daarin geïnvesteerd omdat het geld zou beparen. Landen moeten zelf beslissen over zo’n belasting. Het is geen Europees beleid. Dat kan helemaal niet, want Europa gaat niet over belastingheffing. Dat willen we graag zo houden.”

Wat kan Zweden tijdens het voorzitterschap dan wel doen om het Europese klimaatbeleid te versterken?

„Europa heeft al een stevig beleid. Tot 2020 zullen we de uitstoot met 20 procent reduceren, en met 30 procent als er in Kopenhagen een akkoord komt. Een aantal landen – ik dacht ook Nederland – wilde net als Zweden liever verder gaan. Dat doen we nu dus op eigen initiatief. Het belangrijkste voor Europa was, dat we het eens werden. Als de EU straks in Kopenhagen niet met één stem spreekt, komt er geen akkoord.

„Wij praten ondertussen met de landen verder over de Europese inzet. Daarvoor hebben we geen geheime strategie. We willen overtuigen. Veel van de aarzeling is gebaseerd op angst.”

Hoe legt u dat uit aan Polen, met zijn bruinkoolcentrales?

„De Europese Commissie buigt zich over de verdeling van de totale reductie. Het ene land moet meer doen dan het andere. Maar elk land moet een bijdrage leveren, ook Polen. Het is gebaat bij een herstelplan voor de lange termijn. Het krijgt daarvoor geld uit Europese fondsen. Maar Europa kan niet het complete herstel financieren.”

Hoe krijgt u de EU op één lijn over de financiële steun voor ontwikkelingslanden om zich aan klimaatverandering aan te passen?

„De komende twee tot drie maanden zijn cruciaal. We moeten een balans vinden tussen financiering door bedrijven, die emissierechten kunnen verdienen, en overheidsgeld. We moeten ook kijken naar de huidige ontwikkelingshulp en de gevolgen van bestaande projecten voor het klimaat.

„Dat mag niet ten koste gaan van de hulp voor de bestrijding van honger en armoede. Maar klimaatprojecten dragen vaak bij aan het verbeteren van de welvaart.

„De wil om klimaatverandering te bestrijden is er, kijk maar naar de historische stap die vorige week tijdens de G8 in Italië is gezet.”

Was dat niet een historische stap zonder enige verplichting?

„Het is waar dat het besluit om tot 2050 de CO2-uitstoot te halveren geen gevolgen heeft voor de huidige leiders – dat komt wel in Kopenhagen. Belangrijk is dat de Amerikaanse president Obama grote ambities heeft. En dat China nu erkent dat een temperatuurstijging van meer dan 2 graden absoluut moet worden voorkomen. Dat is wel voor het eerst.”

Is niet het echte probleem dat grote ambities, als het aankomt op daden, zelden worden vervuld? Ook Zweden werd voorzichtig toen de EU de CO2-emissies van auto’s als Volvo en Saab wilde aanpakken.

„We hebben Volvo en Saab vaak gezegd dat ze zich meer moesten richten op ‘groene’ auto’s. Maar we kunnen ze niet dwingen. De Zweedse auto-industrie krijgt geen staatssteun, wel Europese leningen. En in ruil daarvoor moeten ze nu meer investeren in milieuvriendelijke auto’s.

„Overal heeft de zware industrie het door de economische crisis moeilijk. Dus is men voorzichtig als het gaat om investeringen in klimaat. Maar dat maakt de noodzaak van een wereldwijd klimaatakkoord alleen maar groter.”

    • Paul Luttikhuis