Deze zaak is gebouwd op leugens

De Liberiaanse ex-president kon deze week voor het eerst zijn verhaal doen.

De hoofdaanklager van het Strafhof voor Sierra Leone staat voor een zware taak.

Charles Taylor was geen despoot die opdracht gaf tot extreme gruwelijkheden tijdens de burgeroorlog in Sierra Leone, maar een staatsman die toegewijd was aan de wederopbouw van Liberia en zich inspande voor vrede in het buurland. Volgens die lijn wil Taylors verdediging de komende maanden de elf aanklachten wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid onderuithalen.

De voormalige rebellenleider en oud-president klonk gretig dinsdag, toen hij voor het eerst plaatsnam in de getuigenbank in Den Haag, waar hij terechtstaat voor het Speciale Hof voor Sierra Leone. Nu kon hij zelf zijn verhaal doen, nadat hij een jaar lang had moeten luisteren naar de 91 getuigen van de aanklagers. Taylors antwoorden op de vragen van zijn advocaat Courtenay Griffiths waren vlot en goed geformuleerd. Als altijd was het moeilijk om in de onberispelijk geklede, verouderde man de krijgsheer te zien die vele tienduizenden levens op zijn geweten zou hebben.

Na de Servische president Milosevic is Taylor het tweede staatshoofd dat berecht wordt door een internationaal tribunaal. Gezien Milosevic’ voortijdige dood is hij de eerste die veroordeeld kan worden. Met Taylors proces voor een hof van de Verenigde Naties moet aangetoond worden dat er een einde is gekomen aan de straffeloosheid voor staatshoofden.

Hoewel er verklaringen te over zijn van het geweld in Sierra Leone, staat hoofdaanklager Stephen Rapp voor een zware taak: Taylor wordt niet vervolgd voor het plegen van de misdaden, maar omdat hij die niet heeft voorkomen, de daders niet heeft gestraft en hij zelf opdracht zou hebben gegeven tot een ‘terreurcampagne tegen de bevolking’. Rapp moet dus een verband aantonen tussen Taylor en de rebellen van het Revolutionary United Front (RUF), de belangrijkste rebellenbeweging in de burgeroorlog in de jaren negentig. Daarvoor moet hij orde zien aan te brengen in de chaotische geschiedenis van Liberia en Sierra Leone in die periode.

Taylor zei dat hij „de eerste zou zijn om toe te geven dat er dingen zijn gebeurd”, maar ontkende schuld aan de elf aanklachten. „Deze hele zaak is gebouwd op bedrog, misleiding en leugens”. Maandag, bij de opening van de verdediging, had Griffiths al gezegd dat het proces „politiek” is. Westerse landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk zouden het hebben doorgedrukt omdat ze uit waren op een machtswisseling in Liberia. Taylor werd in 1997 tot president gekozen maar trad in 2003 af toen zijn positie onhoudbaar was geworden.

Taylor toonde zich verontwaardigd over de beschuldigingen van de getuigen: de amputaties van ledematen, de inzet van kindsoldaten, het seksuele geweld, de executies, de wapenhandel, de diamantsmokkel en het (gedwongen) kannibalisme, het was allemaal bedoeld om hem „kapot te maken”. „Er zijn mensen die zeggen dat ik mensen heb opgegeten. Hoe kunnen ze zich zo verlagen?” Bovendien, zei Griffiths, beoogt de aanklager een emotioneel effect met de getuigenissen van mensen met geamputeerde handen. Hij noemde de „trieste processie” van de slachtoffers „grotesk”, en onnodig omdat de verdediging het geweld niet ontkent.

Die opmerkingen leidden tot een ongebruikelijk felle reactie van Rapp. Die wees er op dat de verdediging die getuigen ook zelf naar Den Haag wilde laten komen, voor kruisverhoor. „Zodat ze aan een persoon met twee afgehakte handen konden vragen of hij kon lezen en schrijven”, aldus Rapp, die erop wees dat hoe dan ook moest worden aangetoond dat het geweld heeft plaatsgevonden.

Griffiths heeft tijdens zijn kruisverhoren vaker laten zien shockerende vragen niet te schuwen. Aan de voormalige lijfwacht die verklaarde meerdere keren met Taylor mensenhart te hebben gegeten vroeg hij hoe je mensenvlees eigenlijk bereidt en wat beter smaakt: vlees van blanken of van Krahn (een etnische groep). Een meisje dat op tienjarige leeftijd werd verkracht in een donkere kelder en daarna tot seksslavin gemaakt confronteerde hij met inconsistenties in haar verklaringen: was ze nou door drie of door vier mannen verkracht?

Over de beschuldiging van voormalige rebellen dat Taylor de RUF wapens leverde in ruil voor mayonaisepotten vol diamanten zei de oud-president: „Of het nou om een mayonaisepot gaat of een koffiepot of wat voor pot dan ook, het is een leugen, een duivelse leugen.”

Taylor was te druk met de wederopbouw van zijn eigen land om het geweld in Sierra Leone aan te sturen, betoogde Griffiths. „Als er geen vrede in Sierra Leone was zou Liberia het zeker niet redden”, aldus Taylor. Daarom onderhandelde hij namens het regionale samenwerkingsverband Ecowas met de RUF-leiders, en dat is uitgebreid gedocumenteerd, zegt Griffiths. Onduidelijk is hoeveel getuigen hij zal oproepen. Op zijn voorlopige lijst staan 256 namen, volgens de aanklagers een „buitensporig” aantal.

Bekijk beelden van het proces tegen Taylor: sc-sl.org