Moskou laat Tsjetsjeense leider zijn gang gaan

Met zware repressie probeert Kadyrov de bevolking onder de duim te houden. De Tsjetsjenen verzetten zich maar wie dat opschrijft loopt gevaar.

De Tsjetsjeense president Kadyrov in mei tijdens een gebedsdienst in een moskee in Grozny. Zolang Kadyrov de rust weet te bewaren in Tsjetsjenië mag hij van het Kremlin doen wat hij wil in de republiek. Foto Reuters Met zware repressie probeert Kadyrov de bevolking onder de duim te houden. De Tsjetsjenen verzetten zich maar wie dat opschrijft loopt gevaar. Chechen President Ramzan Kadyrov (2nd R) attends a prayer at a mosque named after his father Akhmat in Grozny May 8, 2009. REUTERS/Said Tsarnayev (RUSSIA POLITICS RELIGION) Reuters

Het gisteren verschenen rapport van zeven mensenrechtenorganisaties over de misdaden van Russische troepen en Tsjetsjeense milities tijdens de eerste en tweede Tsjetsjeense oorlog toont aan dat Tsjetsjenië tussen 1994 en 2002 geleid werd door een regime dat de wet op alle mogelijke manieren schond. Zo zijn tijdens die oorlogen volgens het rapport minstens 484 mensen zonder proces geëxecuteerd en hebben regeringstroepen bij controleposten 465 mensen tijdens slachtpartijen gedood. Dit alles onder toeziend oog van het Kremlin.

Dat de huidige Tsjetsjeense autoriteiten ook nu nog kunnen doen wat ze willen, heeft alles te maken met de wens van het Kremlin de rust in Tsjetsjenië te handhaven. Ook al gaat dat gepaard met een ongekende onderdrukking van de bevolking. Die rust is dus schijn, al doet de sfeer in de fraai heropgebouwde Tsjetsjeense hoofdstad Grozny anders vermoeden.

De Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov doet er alles aan om die façade te versterken. Zij die over de werkelijkheid erachter berichten, zoals Natalia Estemirova, betalen daarvoor vaak met hun leven. Andrej Mironov, een mensenrechtenactivist en voormalige Goelaggevangene, zei gisteren dat de moord op Estimirova, net als die op mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov in januari, duidelijk was ingegeven door de Tsjetsjeense regering. „Eerst vermoorden ze de verslaggevers om de eerste lijn van informatie af te snijden. Daarna vermoorden ze de activisten”, zei hij. „Dat is nu het Russische politieke systeem, dat systematische terreur genereert.”

In Tsjetsjenië is het geweld de afgelopen maanden, net als in Ingoesjetië en Dagestan, enorm toegenomen. Veel meer dan gebruikelijk het geval is in de zomer, als de sneeuw is gesmolten en de rebellen zich weer gemakkelijker in de bergen kunnen verschuilen. Dinsdag nog kwamen vijf politieagenten om het leven bij een vuurgevecht met rebellen. Ook zijn er sinds januari minstens vijftig Tsjetsjeense burgers ontvoerd, veel meer dan vorig jaar. De lijken van vier van die ontvoerden zijn inmiddels gevonden. Volgens mensenrechtenorganisatie Memorial is het merendeel van die ontvoeringen gepleegd door Russische troepen.

Een belangrijke oorzaak van de huidige geweldsexplosie is dat het Kremlin veel minder geld naar de Noord-Kaukasus stuurt dan voorheen. Daardoor worden de maatschappelijke problemen, zoals de enorme werkloosheid, alleen maar groter. Juist die werkloosheid verleidt veel Tsjetsjenen tot rebellie.

Ook menen analisten dat het regime met dat geld rebellenleiders betaalde om hun geweld te temperen. De toename van het geweld is mede te danken aan het beëindigen van de antiterreuroperatie in de republiek in de lente, een stap die vooral werd ingegeven door de bezuinigingsdrift bij de Russische strijdkrachten. Na het wegtrekken van een derde van de Russische troepen hebben de Tsjetsjeense autoriteiten een nieuwe lokale belasting ingevoerd die een extra druk op de straatarme bevolking uitoefent en daardoor de haat jegens de overheid aanwakkert.

Intussen blijft Kadyrov ontkennen dat hij ook maar iets met de ontvoeringen, martelingen en moorden te maken heeft, die hij zou gebruiken om de orde te handhaven. Bij Memorial wordt daar anders over gedacht. Zo heeft de voorzitter van die organisatie, Oleg Orlov, de moord op Estemirova een „buitengerechtelijke executie” genoemd. „Ik weet wie er achter de moord zit: Ramzan Kadyrov, de president van de Tsjetsjeense republiek”, zei hij. Kadyrov beschouwde Estemirova volgens Orlov als zijn persoonlijke vijand.

Zowel Kadyrov en de Russische president Medvedev hebben inmiddels beloofd alles in het werk te zetten om de daders te vinden. Maar of die ooit gevonden worden is onzeker, want iedere Rus weet dat dergelijke toezeggingen van hun leiders meestal bij mooie woorden blijven.