Eten op tv: wormen en karkassen

Een meneer die ‘Bear’ heet is de presentator van Ultimate Survivor op Discovery. Een beest van een mens dus. ‘Bear’ wordt gedropt in wildernissen over de hele wereld en laat ons zien hoe daar te overleven. Hij gooit zich dapper in een kolkende rivier, kan zichzelf spalken met berkenhout, weet altijd waar het noorden is en eet wormen of rottende zalmkarkassen. En overleeft.

Maar hij wordt gefilmd en is dus eigenlijk nooit alleen. De wildernissen waarin hij overleeft, zijn uiteindelijk decor. Een cameraploeg vreet namelijk stroom. Waarschijnlijk is Bear dus nooit verder weg van een viersterrenhotel dan twee kilometer. Maar Bear zucht, steunt en vertelt mij hoe gevaarlijk zijn situatie is: „This sound can only mean one thing: danger!” Hij propt nog een worm in zijn mond, en vertelt dat mieren in feite de gevaarlijkste dieren van het oerwoud zijn. Maar als je ze twee keer kookt, zijn ze een uitstekende bron van proteïne.

Tegelijkertijd is op Nederland 3 een documentaire te zien over de anorexia (KRO). Hoe makkelijk het voor Bear is om wormen en rottende zalmkarkassen te eten, zo moeilijk is het voor sommige jonge meisjes om een Mars te eten. Of überhaupt te eten. De documentaire eindigde met een overzicht van hoe het de meisjes na de opnamen was vergaan. Bijna alle meisjes waren nog meer afgevallen, één was iets aangekomen, een ander was overleden.

Op Het Gesprek sprak Frits Barend met een andere (oud-)anorexiapatiënt: Leontien Zijlaard-Van Moorsel. De wielrenster sprak over haar carrière en haar ziekte. Barend probeerde aan haar te ontlokken dat zij anders was dan de meisjes die ik had gezien bij de KRO. Hij vond dat ze af wilde vallen voor de sport, niet omdat ze geestelijke problemen had.

„Nee”, zei Leontien.

Barend nog maar eens: „Maar jij deed het voor de winst, niet omdat je psychische problemen had.” Leontien was dus niet ‘echt’ anorectisch. Zij vernietigde haar lichaam voor een resultaat, en blijkbaar was dat nobeler dan een lichaam vernietigen om redenen die complexer zijn dan de snelste tijd.

Leontien liet zich niet verleiden door zijn mythe van de sporter. Ze vertelde dat ze indertijd blijer was geweest met een pondje eraf dan met een wereldtitel. Barend begreep het niet. Leontien ook niet. Ze leek nog steeds verbijsterd over haar gedrag. Met wijd open ogen vertelde ze hoe zij tijdens haar allerlaatste race, in Athene tijdens de Olympische Spelen, zo diep ging dat ze bang was dat ze het niet zou overleven. Ze voelde hoe haar hart oversloeg. Toch ging ze door. En won. Dat was haar natuur.

Een natuur die gevaarlijker is dan die waarin Bear zich begeeft.