Barroso krijgt extra huiswerk van Europarlement

De regeringsleiders willen dat Barroso voorzitter van de Europese Commissie blijft. Het nieuwe Europees Parlement verlangt eerst betere plannen van hem.

Er is veel theater in de eerste week van het nieuwe Europese Parlement. Maar is dat slecht? Veel parlementariërs denken van niet. Het wordt interessanter, zeggen ze. Spannender. Leuker, zelfs.

Ja, zeggen ze ook, het gaat over personen. Vooral over de vraag of de Portugees José Manuel Barroso voorzitter mag blijven van de Europese Commissie. Maar gaat het in de politiek niet heel vaak over personen?

Bovendien is er meer aan de hand. Het gaat ook over de politieke verhoudingen binnen het nieuwe Europese Parlement. En over de vraag welke kant de Europese Unie als geheel op gaat.

Eerst de personen. Daniel Cohn-Bendit, de Frans-Duitse leider van de Europese groenen, was er al. Maar hij heeft een nieuwe missie: voorkomen dat Barroso weer voor vijf jaar wordt benoemd. En hij voelt zich gesterkt door de goede uitslag voor de groenen bij de verkiezingen in juni. Dany le Rouge is nog zichtbaar aan het nagenieten. Barroso, zei hij, is de Frühstücksdirektor van de Europese regeringsleiders. Iemand die je het ontbijt kunt laten regelen, maar niet meer dan dat.

„Er zijn 500 miljoen mensen in de Europese Unie”, zei Cohn-Bendit. „De regeringsleiders doen net alsof er van al die mensen maar eentje geschikt als voorzitter van de Europese Commissie. Ze lijken wel verslaafd. We moeten ze methadon geven.”

Het is niet alleen door zijn welbespraaktheid dat Cohn-Bendit aandacht krijgt. Veel parlementariërs vinden dat hij gelijk heeft. Dat de Europese Commissie zich onder Barroso te veel heeft laten sturen door de regeringsleiders en te weinig initiatief genomen heeft. Terwijl de Europese Commissie traditioneel, samen met het Europees Parlement, streeft naar meer Europese samenwerking. Alleen de christen-democraten steunen Barroso zeker. Die vormen veruit de grootste fractie, maar ze hebben geen meerderheid.

Zijn eerste succes heeft Cohn-Bendit binnen. De regeringsleiders die Barroso unaniem hebben voorgedragen voor een tweede termijn, hadden gehoopt dat het Europees Parlement daar deze week ook mee zou instemmen. Maar die stemming is uitgesteld, waarschijnlijk tot september.

Nieuw op dit toneel is Guy Verhofstadt, de oud-premier van België. Hij is sinds de kort de leider van de Europese liberalen. Die verloren iets bij de verkiezingen. Maar hun steun kan cruciaal zijn voor Barroso.

Verhofstadt maakte gisteren duidelijk dat Barroso nog even moet bungelen. Ook hij geniet. In 2004 leek de Belg zelf Commissie-voorzitter te worden. Maar de Britten vonden Verhofstadt, die gelooft in een Verenigde Staten van Europa, niet geschikt. Toen kwam Barroso in beeld.

Of de liberalen Barroso steunen? Het hangt ervan af. Verhofstadt, dankzij zijn Belgische ervaringen geoefend in onderhandelingen, presenteerde een ‘memorandum’ van acht A4’tjes. Daar moet de Portugees eerst maar eens op reageren. De liberalen vragen onder meer om een ambitieus Europees herstelplan voor de economie, een Europese toezichthouder voor banken met vergaande bevoegdheden, een Eurocommissaris voor Grondrechten. En, zei Verhofstadt, de Europese Unie, moet niet langer zo veel geld krijgen van lidstaten. De EU moet zelf inkomsten hebben. Verhofstadt vroeg, kortom, om een revolutie.

Na de zomer mag Barroso proberen de liberalen te overtuigen. Maar eerst moet hij zijn programma maar eens op papier zetten, zei Verhofstadt. „Dan krijgt hij van ons pas een uitnodiging. We moeten voorkomen dat hij tegen de ene fractie zegt ‘ik ben voor ecologie’, tegen de andere ‘ik ben voor vrije markt’, tegen de derde ‘ik ben voor solidariteit’, en tegen de vierde ‘ik ben voor alles’.”

Ook de sociaal-democraten hebben een verlanglijst opgesteld voor Barroso. En dat ís al een revolutie. Het komt er op neer dat Barroso wordt gedwongen een regeerakkoord te schrijven en daar een meerderheid voor moet zoeken. Dat is nog nooit gebeurd in Europa. Hij moet kleur te bekennen. Wil hij echt meer Europa, zoals hij zegt. Zo ja, hoe dan? Wil hij naar links of naar rechts?

Links was in de afgelopen vijf jaar altijd bereid compromissen te sluiten. En als de sociaal-democraten het eens waren met de christen-democraten, dan was er een zeer ruime meerderheid in het parlement. Die meerderheid bestaat nog steeds, maar de socialisten zullen in de toekomst langer nadenken. Al die compromissen hebben hen weinig opgeleverd: ze waren de grote verliezer van de verkiezingen.

En er gaat nog iets veranderen. De Duitsers vormen traditioneel de grootste delegaties binnen de fracties van christen-democraten en sociaal-democraten. Ze hadden de afgelopen jaren een goede reden om die fracties aan te zetten tot samenwerking. Dat deden hun partijen in Duitsland namelijk ook, in een ‘grote coalitie’. Maar in september zijn er verkiezingen in Duitsland en dan valt die coalitie waarschijnlijk uit elkaar.

Martin Schulz, de Duitse leider van de sociaal-democraten in het Europees Parlement, was deze week iets harder in zijn oordeel over Barroso. „Barroso maakt zich zorgen om maar één baan in Europa. Die van hemzelf”, zei Schulz.

Ook Cohn-Bendit weet dat er straks verkiezingen zijn in Duitsland. Hij zette Schulz vast onder druk, voor het geval die Barroso uiteindelijk toch zou steunen. „Hoe gaat Schulz het straks uitleggen als hij in september toch voor Barroso stemt”, zei Cohn-Bendit. „Hoe gaat hij tien dagen voor de Duitse verkiezingen uitleggen dat hij stemt voor de kandidaat van rechts?”

Natuurlijk, er wordt een spel gespeeld. Als de tegenstanders van Barroso er niet in slagen hem te passeren, dan zal hij hen in ieder geval beloften moeten doen. Maar het is politiek. Het Europees Parlement wordt weer wat meer volwassen.

Extreemrechtse en anti-Europese partijen, die iets sterker uit de verkiezingen zijn gekomen, doen niet mee aan dat spel. Daarvoor zijn ze met te weinig en bovendien onderling te verdeeld.

Daniel Cohn-Bendit doet wel mee. Hij liep vanmorgen nog lachend rond. „De tijd is aan onze kant”, zei hij. „Dit wordt leuk.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Europees Parlement

In het overzicht Zetelverdeling Europees Parlement (16 juli, pagina 5) staat dat Nederland twee leden heeft in de fractie Europese Conservatieven en Hervormers (ECH). Dat is er één, Peter van Dalen van de ChristenUnie.

    • Jeroen van der Kris