Zonnestroom uit de Sahara voor Europa

Is het een fata morgana of kan het echt: stroom uit de woestijn voor heel Europa?

Duitse bedrijven geloven er in, critici vinden het te duur.

In het Spaanse Sevilla staan ruim 600 zonnepanelen, die werken als enorme spiegels. Ze kaatsen zonnestralen naar een centrale toren. Water in de toren wordt zo opgewarmd tot stoom dat turbines aandrijft die elektriciteit opwekken. Foto Bloomberg Over 600 solar troughs, which act like giant mirrors, redirect the sun's rays to a central tower which heats water to generate steam to power turbines, at the Abengoa solar-thermal plant near Seville, Spain, on Monday, April 28, 2008. Spain has turned itself into the world's biggest builder of solar-energy plants, attracting developers from France and the U.S. by guaranteeing prices that weigh down Spanish consumers. Photographer: Markel Redondo/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

Een aantal grote Duitse bedrijven van naam en faam wil zonne-energie in de woestijngebieden van Noord-Afrika gaan winnen. Ze hebben het initiatief voor dit megaproject, Desertec geheten, maandag in München ondertekend. Als het doorgaat, zijn er investeringen tot 400 miljard euro mee gemoeid.

Desertec is een zonne-energieproject van ongekende omvang. Het zou een revolutie op energiegebied kunnen ontketenen, maar de initiatiefnemers laten nog veel in het vage. Feit is dat ze hun reputatie eraan verbinden. Desertec komt uit de koker van een gelegenheidscoalitie van ondernemingen en wetenschappers, wordt gesteund door een Jordaanse prins en heeft de zegen van politici als bondskanselier Angela Merkel en minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier.

Aan Desertec hebben zich onder andere Siemens, Schott Solar, MAN Solar, E.ON, RWE, Deutsche Bank en Münchener Rück verbonden; een consortium waarin techniek, energie en geld samenkomen. Directielid Caio Koch-Weser van de Deutsche Bank noemde Desertec bij de ondertekening van een ‘memorandum of understanding’ maandag „baanbrekend”. Het project zou laten zien hoe met de klimaatverandering „ecologisch en economisch verantwoord” kan worden omgegaan.

Het plan achter Desertec is eenvoudig. In de zonnerijke woestijngebieden van Noord-Afrika moeten grootschalige zonne-energiecentrales worden gebouwd. De energie wordt gebundeld en via nieuw aan te leggen leidingen getransporteerd. De initiatiefnemers zeggen dat hun project mede bedoeld is voor de ontwikkeling van Noord-Afrika, maar ook Europa moet ervan profiteren. Tot 2050 zou Desertec minstens 15 procent van de Europese behoefte aan stroom moeten dekken.

Plannen voor de winning van zonne-energie in de woestijn zijn niet nieuw. Wat wel nieuw is, is het alomvattende van dit project. Niet eerder is door deelnemende bedrijven zo duidelijk toegezegd dat ze snel met een technische uitwerking en een gedetailleerd investeringsplan zullen komen. Ook nieuw is het inzicht dat het hier gaat om meer dan energie en economie. Er moeten tal van geopolitieke problemen, bestuurlijke en bureaucratische kwesties worden opgelost voordat de zonnestroom zijn weg naar Europa vindt. „We streven naar een faire dialoog met onze partnerlanden ten zuiden van de Middellandse Zee”, zei bestuurder Torsten Jeworrek van de in Desertec deelnemende Münchener Rück, een van de grootste herverzekeraars ter wereld.

Frank-Detlef Drake, hoofd onderzoek en ontwikkeling van het Duitse energiebedrijf RWE, noemt Desertec „een fascinerende visie”. Hij wil de expertise van zijn onderneming inbrengen om te onderzoeken „hoe en wanneer dit concept realiteit kan worden”. Maar hij waarschuwt tegelijk voor te hoge verwachtingen. „Hoe moet je ooit in Noord-Afrika en Europa een samenhangend stroomnet realiseren als je nu al voor kleinere projecten soms jarenlang op vergunningen zit te wachten?”

Anderen zijn harder in hun oordeel. Stroom uit de Sahara is volgens SPD-parlementariër en energie-expert Hermann Scheer „een fata morgana”. Hij zegt in de onlineversie van weekblad Der Spiegel dat het project politiek, technisch en economisch slecht is onderbouwd. Scheer wijst op de gevaren van zandstormen en de afwezigheid van water in de woestijn, onmisbaar bij de winning van zonne-energie. De hoge kosten zijn ook een punt van kritiek. Zonnestroom kan in geld bij lange na nog niet concurreren met stroom uit olie of steenkool. Scheer meent dat voor een veel lager bedrag dan de 400 miljard euro de Duitse stroomverzorging met alternatieve bronnen kan worden aangevuld. „En in veel kortere tijd.”

De initiatiefnemers van Desertec laten zich niet ontmoedigen. Gerhard Knies, de man die belast is met het bestuur van Desertec, wees erop dat de woestijnen op aarde in zes uur meer energie van de zon ontvangen „dan de mensheid in een jaar verbruikt”. Zijn bedrijf gaat nu een businessplan uitwerken, gekoppeld aan het opzetten van een technische visie. Beide zouden in 2012 klaar kunnen zijn. In 2015 zou begonnen kunnen worden met de bouw van de eerste zonnecentrales in de Sahara. Tenminste, als alles volgens plan loopt.

    • Joost van der Vaart