Sisyphus in Afghanistan

Drie Nederlandse soldaten zijn licht gewond in Afghanistan. Een door een bermbom, twee door eigen vuur. Ze waren zelf in staat om naar huis te bellen. Hoe licht is ‘licht gewond’? Wat moet je je daarbij in deze gevallen voorstellen? In ieder geval was het niet zwaar genoeg om de Haagse politiek te bereiken. De Britse regering heeft het moeilijker. Nadat de afgelopen twee weken vijftien Britse soldaten zijn gesneuveld, is het verzet tegen de militaire aanwezigheid daar weer opgelaaid. Het totaal is nu 184. Waar zijn we in Afghanistan mee bezig, vragen de oppositie en vroegere commandanten aan het front zich af. The Observer schreef dat het publiek deze oorlog beu is.

Intussen is president Obama bezig aan zijn ‘surge’ in Afghanistan. De Amerikaanse troepenmacht wordt aanzienlijk versterkt, en op de bondgenoten wordt een beroep gedaan hun aandeel te blijven leveren. Minister-president Balkenende, op bezoek bij president Obama, heeft ook zo’n dringend verzoek gekregen. We blijven wel, zei hij, maar niet als leading nation in Uruzgan. Daarmee is het in 2010 afgelopen.

Intussen blijft de fundamentele vraag bestaan: waar is het Westen in Afghanistan mee bezig? We brengen er de vrede en de democratie, zei Obama’s voorganger. Vorig jaar heeft de Amerikaanse producent Walden Woods Film Company een 72 minuten durende documentaire uitgebracht: Leading to War. Het is een zorgvuldige collage van journaalfragmenten, ingedeeld in acht hoofdstukken waarin alle vergissingen en misleidingen van de regering-Bush aan de orde komen. In hoeverre de kabinetten-Balkenende aan deze komedie medeplichtig zijn geweest, probeert de commissie-Davids nu uit te zoeken.

„De trieste conclusie is dat we in het verleden een verkeerde aanpak hebben gevolgd. Langzaamaan beginnen we dit te erkennen, maar het is vreselijk moeilijk deze fout te corrigeren.” Dat zei de diplomaat Daan Everts eind 2008. Hij is ooggetuige geweest. Tot begin van dit jaar was hij de speciale afgezant van Jaap de Hoop Scheffer in Afghanistan. Er is sprake van een „weeffout”, zei Everts. De Amerikanen zijn daarvoor verantwoordelijk. „Hun unilaterale aanpak beheerst de antiterroristische agenda.” Everts heeft samen met andere deskundigen een advies uitgebracht aan Obama, toen nog president elect. Minder militaire inspanningen, meer opbouw, en dit niet per provincie, maar nationaal, voor heel Afghanistan.

We willen graag weten welke besluiten en acties in Afghanistan, Irak en andere gebieden in het Midden-Oosten tot zulke uitzichtloze situaties hebben geleid. We zouden de verantwoordelijken graag ter verantwoording willen roepen. Maar aan de andere kant: het is geschiedenis. Nu gaat het erom welke wending de nieuwe president aan zijn beleid wil geven en in welke mate Nederland daarbij betrokken zou kunnen raken. En dan is het natuurlijk ook de vraag hoe de vijand op de nieuwe benadering zal reageren.

De International Herald Tribune heeft vandaag een grote reportage waarin wordt uitgelegd hoe het toenemend gebruik van bermbommen door de Talibaan de oorlog een nieuw aanzien geeft. De techniek van de bommenmakers wordt steeds beter en de strijders opereren nu in netwerken waardoor het effect van de aanslagen groter wordt, terwijl de daders ongrijpbaar blijven. In mei van dit jaar zijn er 465 aanvallen geregistreerd, tweemaal zoveel als in dezelfde maand in 2007. Door de explosies zijn 46 Amerikaanse soldaten gedood, een record in de nu acht jaar durende oorlog.

De strategie van het Westen wordt in grote lijnen bepaald door twee onderling afhankelijke doelen: het verslaan van de Talibaan en de wederopbouw van het land. Naarmate de Talibaan terrein heroveren – daarover bestaat geen zekerheid, maar je krijgt de indruk dat dit het geval is – raakt de wederopbouw verder uit het zicht. Daarbij komt dat vergissingen worden gemaakt die in het voordeel van de tegenstander werken. Aan het begin van de oorlog in 2001 zijn door een Afghaanse krijgsheer die gesteund werd door de CIA honderden, misschien duizenden burgers vermoord. Nu gebeurt het dat een onbemand vliegtuigje, een drone, bij vergissing een bom op een groep burgers laat vallen. Het maakt de bevrijders niet populairder.

President Obama is nu een half jaar bezig met het herstel van de door zijn voorganger aangerichte ruïnes. Aan moed, energie en constructieve denkbeelden ontbreekt het hem niet. Maar dat is niet voldoende. Zijn verkiezingsoverwinning heeft hij onder andere te danken aan zijn belofte dat hij een eind zou maken aan de militaire aanwezigheid in Irak. Daar begint nu zichtbaar een einde aan te komen. Maar krijgt het Westen nu in ruil daarvoor de verheviging van de volgende uitzichtloze oorlog?

Irak heeft bewezen dat er grenzen zijn aan de steun van het publiek, zeker als dat ook gekweld wordt door een economische crisis. Voorlopig wordt de vijand nog sterker en het thuisfront zwakker. In dat opzicht begint Afghanistan op Vietnam te lijken.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/hofland