Duitse CSU heeft geen zin in Europees vluggertje

De christen-democraten in Duitsland worden het niet eens over Europa. Dat kan koren op de molen zijn van eurosceptische politici in de buurlanden.

De Duitse christen-democratische zusterpartijen CDU en CSU liggen ruim twee maanden voor de Bondsdagverkiezingen met elkaar in de clinch over hun Europese politiek. De Christlich Demokratische Union (CDU), de partij van bondskanselier Angela Merkel, is sinds jaar en dag voorstander van Europese integratie. Haar zusterpartij in Beieren, de Christlich-Soziale Union (CSU), liep weliswaar met Europa nooit echt uit de pas, maar is aan het rebelleren sinds het recente vonnis van het hoogste constitutionele hof van Duitsland, het Bundesverfassungsgericht. Dat bepaalde dat Duitsland de grondwet moet aanpassen om zijn democratische rechten binnen de EU veilig te stellen vooraleer het Verdrag van Lissabon te ratificeren. De CSU stelt zich sindsdien steeds kritischer op jegens de Unie.

De partij kwam gisteren en vandaag in een voormalig klooster in Beieren bijeen om over de zaak te praten. De Beierse politici werden ernstig toegesproken door bondskanselier Merkel, die opriep tot „eenheid”. Maar de CSU blijkt halsstarriger dan Merkel had verwacht. Partijgenoten van de bondskanselier verwijten de CSU „populisme”. De politieke leider van de CSU, Horst Seehofer – die populisme „geen scheldwoord” vindt – hoedt zich ervoor om zijn kiezers voor het hoofd te stoten. Europa is nodig maar moet niet te machtig worden, is zijn devies. Waarmee hij een aanvaring riskeert met Angela Merkel.

De man die deze zustertwist heeft ontketend, is CSU’er Peter Gauweiler. Hij was destijds een van de weinige Bondsdagleden die tegen ‘Lissabon’ stemden, het nieuwe verdrag dat de EU slagkrachtiger moet maken. Hij vond dat de onafhankelijkheid van de Bondsrepubliek in gevaar kwam en vocht het EU-Verdrag bij het Bundesverfassungsgericht aan omdat het in strijd zou zijn met de Duitse grondwet.

Steun van zijn partij kreeg hij aanvankelijk niet. Gauweiler is een soevereine, licht eigenzinnige eenling wiens eenmansactie met scepsis werd gevolgd. Maar dat veranderde toen het constitutionele hof eind juni uitspraak deed en Gauweiler deels gelijk gaf.

De Duitse grondwet is weliswaar in lijn met ‘Lissabon’, oordeelde de rechter, maar het is noodzakelijk dat de Bondsdag zijn recht op inspraak in de Europese integratie wettelijk versterkt. Die voorwaarde wordt door experts als een sensatie gezien. De interpretatie ervan is dat de Bondsdag te gemakkelijk akkoord is gegaan met het nieuwe EU-Verdrag; dat versterking van de parlementaire controle inzake Europa op nationaal niveau hard nodig is en dat met dit vonnis de grenzen van de EU ongewoon duidelijk zijn getrokken. Mede om die reden heeft de Duitse rechterlijke uitspraak de aandacht van EU-sceptici in andere landen, zoals de Tsjechische president Vaclav Klaus en de Poolse president Lech Kaczynski. Beide landen moeten Lissabon nog ratificeren en wachten daarvoor op Duitsland en Ierland, waar in het najaar een nieuw referendum wordt gehouden.

Dit alles met dank aan Peter Gauweiler, die – toen de rechter had geoordeeld – zijn partij massaal achter zich kreeg. Wat heet: hij werd opeens de hemel in geprezen. Bondskanselier Merkel wil geruisloos en snel een nieuw akkoord over ‘Lissabon’. Maar de Beierse zusterpartij heeft geen zin in een vluggertje.

Dat betekent dat de CSU de hoofdelijke afstemming over ‘Lissabon’ wellicht wil verschuiven naar een latere datum: na de Bondsdagverkiezing van 27 september. Waardoor de Europese politiek van de twee christen-democratische partijen een verkiezingsthema zou kunnen worden. Tegen de zin van Merkel, die verdeeldheid vreest en vertraging van de ratificatie van ‘Lissabon’ om praktische reden afwijst.

Beieren is historisch gezien altijd waakzaam geweest als het ging om mogelijke verkwanseling van zijn soevereiniteit, schrijft vandaag Die Welt in een commentaar. In die zin hoeven de actie van Gauweiler en de verstrekkende gevolgen daarvan niet te verbazen. Anderzijds, aldus dit liberale dagblad, moet Horst Seehofer ervoor waken „dat Duitsland in Brussel zijn invloed verliest”.