Wapensupermarkt Amerika

Het machtige drugskartel La Familia viel dit weekeinde een aantal politiebureau’s aan.

Amerikaanse wapens spelen een belangrijke rol in de drugsoorlog in Mexico.

Een Mexicaanse politieagent staat op de uitkijk bij een bar in Tijuana, waar zijn collega’s op zoek zijn naar drugs, wapens en illegale prostitutie. Foto AP A Federal Police officer stands guard outside a bar during an operation at the Zona Norte area in Tijuana, Mexico, late Friday, June 12, 2009. Federal Police officers ran an operation, searching for drugs, weapons and illegal prostitution. (AP Photo/Guillermo Arias) AP

Verkleed als militairen vielen leden van een Mexicaans drugskartel in februari 2007 een politiebureau in de toeristenstad Acapulco binnen. Ze zeiden dat ze kwamen voor een wapeninspectie. Of de agenten hun wapens wilden inleveren. Daarna openden ze het vuur: vier agenten en drie secretaresses kwamen om het leven. Inspecteurs vonden later een klein arsenaal aan geweren, pistolen en granaten in schuilplaatsen en vluchtauto’s. Ook de militaire uniformen zijn achtergelaten, samen met een briefje: „We geven geen moer om de federale regering”.

De wapens werden getraceerd tot Houston in de Amerikaanse staat Texas. Daar had een bende van 23 mensen gedurende anderhalf jaar 338 wapens gekocht, in opdracht van een drugskartel. Die wapens werden in Mexico gebruikt bij 71 verschillende geweldsmisdrijven.

De zaak laat zien hoe Amerikaanse wapens bij Mexicaanse drugskartels terechtkomen. Volgens een onderzoek van de Mexicaanse regering worden elke dag zo’n 2.000 vuurwapens naar Mexico gesmokkeld. Deze spelen een belangrijke rol in de oorlog die de drugskartels met elkaar en met de politie en het leger voeren. Hierbij vielen vorig jaar ruim 6.000 doden. Dit weekeinde viel het kartel La Familia een aantal politiebureau’s aan, nadat een van haar hoogste leiders was opgepakt. Het probleem staat hoog op de agenda. De Mexicaanse regering heeft er bij de Amerikaanse regering op aangedrongen meer te doen tegen de smokkel.

Er zijn altijd al wapens gesmokkeld naar Mexico, aangezien het land strikte wapenwetten heeft. Maar volgens het Amerikaanse Bureau of Alcohol Tobacco, Firearms en Explosives (ATF) heeft de smokkel de afgelopen jaren een gigantische vlucht genomen. Mexico is overspoeld met zwaar kaliber wapens, zoals AK-47’s, granaatwerpers en FN-57’s, pistolen met munitie die een pantser kan doorboren. Die staan in Mexico bekend als ‘mata policias’ (politiedoders). De smokkel is lucratief. Aangezien de kartels in een wapenwedloop zijn verwikkeld, zijn ze bereid veel geld neer te leggen. Voor een FN-57 wel 1.000 dollar boven de winkelprijs, zo blijkt uit onderzoek.

In tegenstelling tot Mexico zijn de wapenwetten in de Verenigde Staten veel soepeler. In staten als Texas, Arizona, en New Mexico mogen wapendealers een oneindig aantal wapens verkopen aan iedere volwassen inwoner zonder strafblad. Bij wapenshows in deze staten is er zelfs nog minder regulering. „Daar lopen veel particuliere verkopers rond, die geen vragen stellen als een iemand met een crimineel verleden een wapen wil kopen”, zegt professor Garen Wintemute. Hij leidt het onderzoeksprogramma voor geweldspreventie van de Universiteit van California en heeft onderzoek gedaan naar wapenshows in het zuidwesten van de VS.

In tegenstelling tot commerciële handelaars hoeven verzamelaars met een privécollectie niet elke verkoop te registreren en de gegevens van klanten niet te controleren. Daar wordt veel misbruik van gemaakt „Ik heb op wapenshows veel particuliere verkopers gesproken”, zegt Wintemute. „Ze staan daar met tafels vol wapens. Al je ernaar vraagt, zeggen ze met een grijns: ‘ik ben verzamelaar.’ Ze maken ook reclame met het feit dat ze geen lastige vragen stellen.”

De wapens worden vrijwel nooit in grote hoeveelheden de grens over gebracht. Dat valt te veel op. Ze worden voornamelijk gesmokkeld via het zogenaamde ‘mierenspoor’. Zo noemen agenten van het ATF de gestage stroom mensen die elke dag de grens tussen de VS en Mexico passeren – alleen al bij de grensstad Tijuana 65.000 voertuigen en 35.000 voetgangers. De Mexicaanse douane kan hiervan maar een fractie inspecteren.

„De smokkel gaat volgens een vast patroon”, zegt Victor Clark-Alfaro, directeur van het Binational Center for Human Rights in Tijuana, die zich al twintig jaar bezighoudt met de smokkel tussen de VS en Mexico. „De drugskartels hebben speciale wapensmokkelaars in dienst. Zij huren Amerikanen in zonder crimineel verleden, die geld nodig hebben. Dit zijn vaak vrienden of familieleden. Zij kopen één of twee wapens op volstrekt legale wijze. Ze geven de wapens aan de smokkelaars of nemen ze zelf de grens over, verstopt in een reserveband, vast getapet aan het chassis of gewoon in het handschoenenkastje.”

Volgens Clark-Alfaro zijn er tussen de 12 en 15 miljoen wapens in Mexico, waarvan de meesten uit de VS komen. Slechts een klein deel wordt in beslag genomen. De Mexicaanse politie heeft vorig jaar 12.000 vuurwapens op de drugskartels buitgemaakt en in Amerika opgegeven om te traceren. Daarvan bleek dat 90 procent van Amerikaanse origine was.

Het Amerikaanse systeem voor het registreren van wapenaankopen maakt het echter moeilijk om verdachte trends te zien. „De wapenlobby heeft weten te voorkomen dat de gegevens over wapenaankopen in een centrale databank staan”, zegt Wintemute. „Als het ATF een wapen wil traceren, moet het contact opnemen met de fabrikant, vervolgens met de groothandelaar en via de winkelier is de originele koper te achterhalen. Die kan echter gewoon zeggen dat het wapen is gestolen of dat hij het heeft doorverkocht. En als het wapen bij een particuliere handelaar is gekocht, loopt het spoor sowieso dood.”

Bovendien heeft het ATF niet genoeg geld en personeel om de smokkel aan te pakken. „Het Congres heeft het bureau systematisch van middelen beroofd”, zegt Wintemute. „Het AFT heeft niet eens genoeg mensen om alle wapenverkopers te inspecteren. Ze mogen maar één keer per jaar zo’n inspectie doen, behalve als er een concrete verdenking is.”

Het Congres heeft recent een aantal voorstellen gedaan om particuliere wapenhandel aan banden te leggen, maar de regering heeft die niet gesteund. „De Democraten zijn bang om het op te nemen tegen de wapenlobby”, zegt Wintemute. „Ze denken dat hun steun voor de wapenwet in 1994 ze het Huis van Afgevaardigden heeft gekost en later het presidentschap van Al Gore.”

Toch staat wapensmokkel hoog op de politieke agenda. De huidige regering probeert die vooral tegen te gaan met meer politie-inzet. In april zijn er 100 extra agenten naar Houston gestuurd. Maar volgens Wintemute lost dit structureel niets op. „Veel Amerikanen zijn bang dat het drugsgeweld uit Mexico naar de VS overslaat. Ze kopen steeds meer wapens – de verkoop is dit jaar met een kwart gestegen. En wie profiteert: de wapenindustrie. Die verkoopt haar producten aan beide zijden van de grens.”