Peking zwijgt en Rudd ook

Een Chinese beschuldiging van spionage maakt de internationale politiek van Australië op slag een stuk complexer. Alle ogen zijn gericht op premier Rudd.

Kevin Rudd (Foto AP) Australia's Prime Minister Kevin Rudd makes an announcement about climate change Thursday, July 9, 2009, during the G8 summit in L'Aquila, Italy. (AP Photo/Haraz N. Ghanbari) AP

Frank Vermeulen

Een schijnbaar onbelangrijk incident heeft van het ene moment op het andere een schaduw geworpen over de anders zo zonnige betrekkingen tussen Peking en Canberra. Het begon anderhalve week geleden met de arrestatie door de Chinese autoriteiten van een aantal werknemers van de Brits-Australische mijnbouwonderneming Rio Tinto. Afgelopen vrijdag bleek dat de Australische topman van dat bedrijf in Shanghai, Stern Hu, wordt beschuldigd van spionage. In Canberra sloeg de oppositie alarm. Politici van de Liberal Party eisten interventie van de Labor-regering. Maar premier Kevin Rudd, op dat moment in Italië voor de G8, liet kalmerende geluiden horen. De zaak moest „stap voor stap” worden bekeken.

De terughoudendheid van Rudd om niet meteen publiekelijk in te grijpen, is verklaarbaar. Australië en China onderhielden juist uitstekende banden. De economie van Australië is de laatste jaren in toenemende mate afhankelijk geworden van de export van grondstoffen, steenkool, ijzererts en zelfs uranium, naar de regionale grootmacht China. Rudd dankt zijn statuur – en binnenlandse populariteit – voor een belangrijk deel aan de wijze waarop hij de afgelopen jaren zijn land heeft gepositioneerd als ideale partner van zowel de VS als China. Niet voor niets wordt hij deze week in het weekblad Time geportretteerd als Mr. World, de ex-diplomaat die warme betrekkingen met de Chinese leiders onderhoudt in vloeiend Mandarijn.

De Chinese actie tegen Rio Tinto wordt door waarnemers voor een deel verklaard uit het mislopen van een deal, vorige maand, tussen het Chinese staatsbedrijf Chinalco en Rio Tinto. Dit laatste bedrijf beschikt over grote delen van de enorme ijzerertsreserves van Australië. Dit voorjaar deed Chinalco een in Australië zeer omstreden overnamebod. De oppositie zette Rudd al smalend weg als de Manchurian Candidate, als marionet van Peking. De oppositionele Liberal Party heeft niets tegen handel met China maar de overnamepoging door de Chinezen van Rio Tinto werd afgeschilderd als een poging om de Australische bodemschatten in bezit te krijgen.

Rudd kwam in juni met de schrik vrij. De aandeelhouders van Rio Tinto besloten in zee te gaan met Billiton: een andere Brits-Australische mijnbouwgigant.

Volgens de Chinese autoriteiten hebben Stern Hu en zijn mensen Chinese managers van staalbedrijven omgekocht om geheime informatie te krijgen over de Chinese positie tijdens onderhandelingen over ijzerertsprijzen. Communistisch China beschouwt de staalsector als een strategische industrie en gegevens daarover als staatsgeheimen.

De rel tussen beide landen werd gisteren compleet toen Australische media meldden dat de arrestatie van Stern Hu door de Chinese president Hu Jintao persoonlijk zou zijn goedgekeurd. De druk van de oppositie op Rudd nam verder toe. Julie Bishop, oppositioneel woordvoerder Buitenlandse Zaken, zei dat de premier moet ophouden met om de zaak heen te draaien – „stop pussyfooting” – en rechtstreeks in contact moet treden met zijn Chinese ambtgenoten. Anderen smalen dat Rudd kennelijk toch niet zulke goede contacten heeft met Peking.

Leden van Rudds kabinet laten doorschemeren dat er achter de schermen van alles gebeurt. Zo zei de minister van Financiën, Lind-say Tanner dat „alle wegen op de juiste wijze worden bewandeld”. En: „Deze bewegingen willen we liever niet aan de grote klok hangen.”

Vandaag zei de minister van Buitenlandse Zaken, Stephen Smith, dat het allemaal niet zo makkelijk is. „Het is een complexe zaak ook al zijn er kennelijk mensen die denken dat dit bij toverslag met een telefoontje naar Peking kan worden opgelost.” En voor de zekerheid werd gisteren de zaakgelastigde van Peking op het matje geroepen. Voor de derde keer.