Niet iedereen wil gemengd zwemmen

Steeds meer Turken boeken hotels met islamitische regels. De conservatieve middenklasse wordt rijker en nestelt zich zichtbaar tussen de seculiere elite .

Turkse vrouwen in een hasema, een islamitisch badpak, aan de kust bij Istanbul. Meer Turkse mannen en vrouwen willen gescheiden zwemmen en zonnen. (Foto AFP) Turkish women wearing a "hasema", an islamic bathing suit, swim 18 August 2006 at the beach near Istanbul. Last week in Karaburun, a resort near Izmir, a young women was assaulted by a group of Islamists because she was wearing a bikini. AFP PHOTO/MUSTAFA OZER AFP

Ze komt uit Rot-tur-dam. Zo zegt Sevda Sukru dat. Ze werd er geboren en mat zich als kind van Turkse ouders ook het accent aan van de havenstad. Jarenlang spendeerde ze haar zomers aan de goddeloze stranden van Zandvoort en Bloemendaal. Handdoekje, bikini, zonnecrème.

Twee jaar geleden besloot ze „dieper in de islam” te gaan. Sindsdien waren strandvakanties er niet meer bij voor Sevda Sukru. Tot ze dit vijfsterrenhotel aan de Turkse zuidkust ontdekte. Alcoholvrij. De koran ligt er op het nachtkastje, bidkleedje ernaast. Mannen en vrouwen gescheiden aan het zwembad en in de disco. „Genieten”, zoals de getrouwde Sevda Sukru zegt. In het vrouwenzwembad dat wordt omringd door een muur van zeven meter zijn camera’s en mannen verboden. En dat vindt niet alleen Sevda Sukru prettig.

Het mag dan zo zijn dat ook de Turkse toeristensector dit jaar niet ontsnapt aan de wereldwijde crisis, deze nichemarkt van de industrie floreert. Neem het Sah Inn Paradise hotel, in Kumluca. Het hotel had dit jaar ruim 30 procent meer boekingen dan het jaar ervoor. En in 2008 had dit hotel met 125.000 bezoekers al een recordjaar.

Die groeicijfers hangt de manager van dit hotel liever niet aan de grote klok in seculier Turkije. Hij wil geen olie op het vuur gooien van de nationalisten die beweren dat de fundamentalisten langzaam dit land overnemen. Dus als je Yusuf Yucel vraagt naar „de groeiende belangstelling voor islamitische hotels” haalt hij nuchter zijn schouders op. Dan zegt hij dat er niet zozeer sprake is van een groeiende vraag van een groeiende conservatieve clientèle, als wel van „meer jaloerse echtgenoten”. Zijn gasten bevestigen dat ook, zonder schromen: „Ik ben jaloers op mijn vrouw en wil niet dat andere mannen naar mijn vrouw loeren als ze plezier heeft”, zegt Mehmet Zalim. Zijn vrouw staat er knikkend naast. Zij heeft het ook liever zo.

Het aanzicht van de Turkse kust verandert snel. De stranden waren voorheen het domein van topless Duitsers, Russen en Hollanders. In de baai van Antalya alleen al zijn nu tenminste zes hotels actief die cateren voor orthodoxe moslims. Tien jaar geleden kwamen op die hotels voornamelijk welvarende gasten uit de Golfstaten af. Inmiddels is 85 procent van de gasten afkomstig uit Turkije zelf.

„Conservatieve moslims in Turkije gingen voorheen hooguit op vakantie bij hun familie. Op een plastic stoel, achterin de tuin. Maar nu hebben ze ook het geld voor langdurende vakanties en ze eisen een vijfsterren behandeling”, zegt hotelmanager Yusuf Yucel. Hij is zelf een product van die opwaartse beweging van de conservatieve middenklasse. Hij komt uit een van de dorpen in Centraal-Anatolië, die economen de afgelopen tien jaar beschreven als „de Anatolische Tijgers”.

Daar wonen de diepgelovige en hardwerkende meubelmakers en metaalwerkers die in korte tijd hun eenmanswerkplaatsen veranderden in fabrieken voor massaproductie. De Anatolische Tijgers lieten zien dat welvaart in dit land niet alleen is voorbehouden aan de seculiere elite in de grote steden en aan de westkust. Zo snel als de Anatolische Tijgers kwamen, zo snel groeide ook de aanhang voor de huidige conservatieve AK-partij van premier Erdogan en president Gül. Gül komt zelf uit een van de Anatolische Tijgers.

In plaats van groeiend conservatisme in Turkije is er eerder sprake van „gedrang in het centrum van de samenleving”, zoals onderzoek laat zien. Een onderzoeksbureau keek naar het gebruik van mobiele telefoons, filmbezoek, en het gebruik van parfum en lippenstift onder seculiere en gelovige Turken. Resultaat: de consumptiepatronen lijken steeds meer op elkaar. Geholpen door de conservatieve AK-partij, nu zeven jaar aan de macht, winnen conservatieve moslims in Turkije aan zelfvertrouwen en worden ze zichtbaarder, zelfs aan het strand. De hotelmanager is er van overtuigd dat daarmee de levensstijl van zijn clientèle juist liberaler wordt: „Veel van mijn klanten zouden er tien jaar geleden niet eens aan denken om naar het strand te gaan. Nu doen ze het wel. Bedekt in een boerkini, maar toch.”

Het hotelmanagement is echter verwikkeld in een voortdurende strijd met zijn eigen gasten, die strikte naleving van de koran eisen. De Turkse vertaalster die in een shirt met korte mouwen toekijkt bij een interview langs het mannenzwembad, wordt dringend verzocht te vertrekken. Dat geldt ook voor de blonde directeursassistente, die geen hoofddoek draagt.

Terug naar de Rotterdamse Sevda Sukru. Haar bezoek en dat van haar man aan dit hotel geven nog een extra dimensie aan de emancipatie van de conservatieve moslims. Eerste, tweede of derde generatie Turkse migranten zijn in het hotel goed vertegenwoordigd. Op de parkeerplaats van het hotel zijn meerdere gele nummerborden en stickers met ‘NL’ te vinden. Betekent dit dat de Turkse migranten in Nederland conservatiever worden en verlangen naar een levensstijl die in Nederland niet bestaat?

Sukru denkt lang, hangend aan de receptie waar ze net heeft uitgecheckt voor de terugreis naar Rotterdam. „Ik blijf een buitenlander, hier en daar. Maar hier ik voel me voor even onbezorgd. Hier kan ik zwemmen zonder hoofddoek en zonder dat mannen naar me kijken.” Dat gevoel was de lange reis meer dan waard. Nu kan ze er weer een jaar tegenaan.