Er blijft maar glas bij komen op deze berg

Glasverwerker Maltha heeft een probleem.

Volle glasbakken blijven binnenkomen, terwijl de prijs van gerecycled materiaal is gekelderd.

Vrolijk rinkelen blauwe, groene en bruine glasscherven als ze over de rand van de laatste lopende band kieperen in de glasrecyclefabriek Maltha in het Noord-Brabantse Heijningen. Na een lang traject van zeven, brekers, magneten, lasers en blazers zijn de duizenden potjes en flessen compleet met stickers, doppen en soms kurken weer scherven van puur glas. Scherven die klaar zijn voor gebruik door glasfabrikanten. Klaar om tot nieuwe Heineken-flesjes te worden geblazen, of nieuwe potjes voor de groenten van HAK.

Er liggen altijd bergen van scherven op de kade bij Maltha aan de monding van de Dintel in het Volkerak. „Maar zo hoog als nu zijn de bergen nooit geweest”, zegt Lieve Declercq, de directeur van Maltha.

Toen afgelopen najaar de prijzen op de grondstofmarkt kelderden door de mondiale economische crisis, volgde de markt voor gerecyclede materialen. En bij Maltha, onderdeel van afvalconglomeraat Van Gansewinkel Groep, merken ze dat. Declercq heeft laatst nog gecheckt, nu ligt er 70.000 ton glas, haast eenderde meer dan in goede tijden. Er is een bizarre dynamiek van vraag en aanbod gaande, zegt Declercq.

Jaarlijks wordt volgens de berekeningen van Maltha in Nederland circa één miljoen ton glas geproduceerd. De glasbakken verzamelen elk jaar 80 procent van het weggegooide glas ofwel 420.000 ton. In een normaal jaar is 600.000 ton van het glas dat in Nederland wordt geproduceerd bestemd voor export. Het binnenlandse gebruik van verpakkingsglas blijft vooralsnog in stand, zegt Declercq, maar de exportmarkt is ingestort. Bij Maltha zorgt dit voor een scheve situatie. Flessen blijven maar komen, per boot en per vrachtwagen. Maar niemand die de scherven, de nieuwe grondstoffen, wil hebben.

„Neem Heineken”, zegt Declercq. „Die zet veel minder bier af op de Amerikaanse markt en heeft dus veel minder flesjes nodig.” Als gevolg van overcapaciteit liggen glasovens waar Maltha aan levert stil, waaronder vijf in Duitsland en twee in Nederland.

Daar komt bij dat de prijzen voor energie en gewonnen grondstoffen fors zijn gedaald. Hierdoor is het voor glasproducenten minder aantrekkelijk om gerecyclede scherven te gebruiken, stelt Declercq. Glasproducenten kunnen hun ovens voeden met recyclede scherven, hun eigen misbaksels of grondstoffen als zand. Als het moet kan een oven draaien op 70 tot 80 procent gerecycled glas.

Het voordeel van scherven vergeleken met zand of kalk is dat het bij lagere temperaturen smelt, wat energiekosten scheelt. Ook vindt er bij het smelten van zand en soda een chemische reactie plaats waardoor een deel verdampt. Voor één ton glas is 1,4 ton zand of soda nodig. Met scherven als grondstof gebeurt dit niet. „Het is een spel tussen economie en ecologie”, zegt Declercq.

Een bedrijf moet het economisch aantrekkelijk vinden om ecologisch verantwoord te zijn, wil ze maar zeggen. „Met lage energiekosten en lage zandprijzen van dit moment zeggen glasovens dat het verdacht veel goedkoper is om minder gerecyclede scherven te gebruiken. Bedrijven kijken iets minder naar ecologie.”

En wat voor glas geldt, geldt ook voor kunststof, oud papier, of sommige metalen, zegt Patrick Deprez, directeur verantwoordelijk voor afvalstromen bij Van Gansewinkel.

De prijs voor gerecycled materiaal volgt de prijs van echte grondstoffen. Op de termijnmarkten piekten die prijzen vorig jaar augustus om vervolgens onderuit te gaan. „Daardoor brachten sommige gerecyclede materialen niets meer op”, zegt Deprez.

Die crash kwam hard aan bij Van Gansewinkel. In de eerste helft van het jaar boekte het bedrijf een groei van 5 procent. Maar die trend kenterde in de tweede helft, zo schrijft bestuursvoorzitter Ruud Sondag in het jaarverslag over 2008. „De metaalprijzen zijn in drie maanden door vier of vijf gedeeld, soms zelfs gedecimeerd”, aldus Sondag. „Daar hebben we de laatste vier maanden van 2008 qua omzet flink op ingeboet.”

De kwakkelende fabriek van Coolrecn in Groot-Brittannië, een dochter van Van Gansewinkel gespecialiseerd in het afbreken van koelkasten en televisies, werd gesloten. „Die fabriek hebben we drie jaar geleden geopend, met de verwachting dat Groot-Brittannië Europese regels voor recycling zou implementeren, waardoor er een markt zou ontstaan”, vertelt Deprez. „Maar de markt komt niet goed van de grond. In een tijd van crisis kunnen we aanloopverliezen minder lang laten lopen en moeten we sneller ingrijpen.”

Voor het glas van Maltha is nog steeds onvoldoende vraag. Maar voor een deel van het overschot is een bestemming gevonden. Het bedrijf heeft bij gemeenten, die de inhoud van hun glasbakken aan Maltha verkopen, geprobeerd zoveel mogelijk contracten te heronderhandelen. „Wij garanderen dat wij gemeenten niet met volle glasbakken laten zitten ook al hebben wij voldoende voorraad”, zegt Lieve Declercq. „Maar wel tegen een lagere prijs, waadoor zeetransport interessant wordt.”

Veel gemeenten hebben de contractaanpassing geaccepteerd, sommige brengen de inhoud van hun glasbakken nu elders, zegt de directeur van de glasrecyclefabriek. Al zeven keer vertrok een schip richting Portugal, een unicum voor Maltha. „Daar draait de glasindustrie nog op volle toeren”, zegt Declercq. „Port blijft blijkbaar verkopen.”