Duurzaam is ideaal, en tot die tijd is er kernenergie

De energiediscussie gaat niet langer over wel of geen atoomstroom. Kan kernenergie het gat overbruggen naar echt duurzame energie? Zeeland staat te trappelen.

Het lijkt wel of de voor- en tegenstanders van kernenergie naar elkaar toe groeien. Of is het schijn?

Neem het debat over de wenselijkheid van een tweede kerncentrale, gisteren in Borssele, in het gebouw van de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval (COVRA) waar het Nederlandse kernafval wordt verwerkt en opgeslagen.

De tegenstanders van kernenergie blijven erop hameren dat kernenergie geen duurzame vorm van energieopwekking is. Er is immers nog steeds geen oplossing voor het afval. Het ligt weliswaar al jaren hier, op een industriegebied in Borssele, een paar honderd meter van de huidige kerncentrale. Maar een definitieve oplossing voor dit afval, dat tienduizenden jaren radioactief blijft, is er niet.

„Het voelt ongelooflijk vervelend om de oplossing daarvan over te laten aan onze kleinkinderen”, zegt Tweede-Kamerlid Diederik Samsom (PvdA).

De voorstanders van kernenergie blijven erop hameren dat dat kerncentrales zo prettig zijn omdat ze vrijwel geen CO2 uitstoten. En CO2-reductie is hard nodig om opwarming van de aarde tegen te gaan.

Peter Boerma, directeur van energiebedrijf Delta, exploitant van Nederlands enig overgebleven kerncentrale: „Als ik mijn kleinkinderen in de ogen kijk, dan lig ik toch vooral wakker van de uitstoot van CO2. Stel dat de temperatuur straks niet twee maar vier graden Celsius stijgt? Dat vind ik een belangrijker probleem dat het kernafval.”

Boerma wil een vergunning voor de bouw van een tweede kerncentrale in Borssele, drie keer zo groot als de huidige, operationeel in 2018.

Waar voor- en tegenstanders het echter over eens zijn, is het ideaal. Dat is duurzame opwekking van energie, zonder gebruik te maken van fossiele brandstoffen, zonder winning van uranium, met behulp van zon, water en wind. Tweede-Kamerlid Liesbeth Spies (CDA): „Kernenergie moet overbodig worden. Tenzij het afvalprobleem wordt opgelost. We moeten toe naar een 100 procent duurzame oplossing.”

Zo ver is het nog niet. Nog lang niet. Het is al niet zeker dat Nederland doet wat het zichzelf heeft beloofd, namelijk een land worden dat in 2020 een „duurzame economie” heeft en 30 procent minder broeikasgassen uitstoot dan in 1990, jaarlijks 2 procent energie bespaart en 20 procent van alle energie duurzaam opwekt. En zelfs als die doelen worden gehaald, dan nog zal behoorlijk veel stroom lange tijd moeten worden opgewekt uit verbranding van olie, gas en kolen, en uit kerncentrales moeten komen. „We kunnen ons niet permitteren deze vormen uit te sluiten”, zegt Spies.

De discussie over kernenergie gaat dus eigenlijk over het tempo waarin deze duurzame samenleving kan worden bereikt, en daarmee over de vraag of kernenergie onvermijdelijk is als „tussenoplossing” om de tijd te overbruggen tot het moment dat briljante uitvindingen zijn gedaan. Verdampen van kernafval of iets dergelijks. Of veel goedkopere windmolens en zonnecellen.

Diederik Samsom is „optimistisch” over de kans om deze „ongelooflijke opgave” te volbrengen. Vooral met een huidige generatie die „nog nooit zo gezond en zo rijk” is geweest als de huidige.

Voor de milieubeweging, gisteren vertegenwoordigd door directeur Tjeu van Mierlo van de Zeeuwse Milieu Federatie, is kernenergie hoe dan ook veel te gevaarlijk. We zouden véél meer werk moeten en kunnen maken van besparing. „We lijden aan energie-obesitas. We moeten aan een vermageringskuur.”

CDA’er Liesbeth Spies wil vooral een zakelijke indruk maken. Als iemand uit de zaal haar aanspreekt op de plicht om het „rentmeesterschap” over de door God gegeven aarde serieus te nemen, legt zij uit dat het CDA dat nu juist precies doet. Dat wil zeggen: eerst energie besparen. Wat nodig is aan energie duurzaam opwekken. Als dat niet lukt, fossiel opgewekte energie schoon maken. En als laatste, als het niet anders kan: kernenergie.

Intussen woedt de klimaatdiscussie. De tijd begint te dringen. Voorstanders van kernenergie zien hun kans schoon de onvermijdelijkheid ervan uit te dragen. Alleen kernenergie maakt de energievoorziening betrouwbaar en betaalbaar. Delta-directeur Boerma: „Om de doelstellingen voor duurzame energie te halen, moeten we 20 tot 30 miljard euro subsidie geven. Terwijl wij met een kerncentrale zonder subsidie een goede business case kunnen maken.”

En kan Delta zich niet beter richten op windmolens op zee in plaats van een tweede kerncentrale? Boerma: „Over windmolens gaan meerdere ministeries. De vergunningverlening verloopt zeer moeizaam. Alleen al voor het bedrag om een ‘stopcontact’ op zee te maken, om de stroom van de windmolens aan land te krijgen, kunnen wij twee kerncentrales bouwen. En dan zijn de windmolens in het gebruik ook nog eens veel minder efficiënt.”

Delta wil heus ook wel investeren in duurzame energie. „En dat betalen we met het geld dat we nu verdienen met kernenergie.”

De provincie Zeeland ziet de onvermijdelijkheid van kernenergie maar al te graag in. Commissaris van de koningin Karla Peijs (CDA) ziet niet alleen een tweede kerncentrale best zitten, ze wil zelfs Zeeland tot „nucleair cluster” van Nederland maken. Niet alleen met twee kerncentrales die voor de werkgelegenheid zorgen, maar ook met de nieuwe kernreactor die in 2016 de hogefluxreactor in Petten moet vervangen, en die medische isotopen produceert voor Europese kankerpatiënten. Naast de extra banen die dat oplevert, kan ook werkgelegenheid ontstaan doordat farmaceutische bedrijven naar Zeeland komen. Peijs: „De Zeeuwse economie is wankel. Veel rijksdiensten hebben de afgelopen jaren hun Zeeuwse panden verlaten. We leunen hier sterk op de chemische industrie. Die is kwetsbaar bij de huidige crisis. Ik wil graag een bodem in de economie voor werkgelegenheid.”

Achtergronden op nrc.nl/kernenergie

    • Arjen Schreuder