Veel politieke wil maar een lege pijpleiding

In Turkije tekenen vandaag de leiders van vijf Europese transitlanden voor de aanleg van de Nabucco gaspijplijn, hét alternatief voor Russisch gas. Nu moet het gas nog komen.

Bram Vermeulen

De Turken rekenen zich al rijk. Grote grafieken sierden het afgelopen weekend de kranten, vol euro’s en dollars die het land de komende decennia hoopt te gaan verdienen aan het vervoer van gas voor Europa. Er lijkt zoveel te vieren met de officiële ondertekening in Ankara, vandaag, van het verdrag voor de aanleg van de Nabucco-pijplijn.

De Turkse premier Erdogan en zijn collega’s uit Bulgarije, Hongarije, Roemenië en Oostenrijk geven na zeven jaar getouwtrek hun goedkeuring voor de aanleg van een buis van anderhalve meter dik, 3.300 kilometer lang, die tegen 2014 gas uit de Kaukasus en het Midden-Oosten naar Europa moet vervoeren. Ruim tweederde van de pijp loopt door Turkije.

Nabucco kan een belangrijk alternatief zijn voor gas uit Rusland. Deze toeleverancier bleek de afgelopen winter zo onbetrouwbaar toen plots de kraan naar transitland Oekraïne werd dichtgedraaid. Door Nabucco zou Turkije eindelijk ook vastgeklonken worden aan Europa, of de Europese kiezers het nu leuk vinden of niet.

400 miljoen euro aan belastinggeld hoopt Turkije jaarlijks te gaan verdienen aan de pijplijn. Als het gas er eenmaal is. En daar zit precies het probleem: Nabucco is voorlopig niet meer dan veel politieke wil en een lege pijp.

Turkije was jarenlang de grote dwarsligger. In ruil voor de meer dan tweeduizend kilometer pijplijn over Turks grondgebied wilde de regering 15 procent van het gas kunnen aftappen, voor de eigen markt of verkoop aan het buitenland. De Europese Commissie verzette zich tegen die eis en de Turkse minister voor Energie liet zondag weten daar, voorlopig, vrede mee te hebben. Met de handtekening vandaag beloven de Turken ook voor de veiligheid van de pijplijn te zorgen. Dat kan met de sluimerende oorlog tegen de Koerdische afscheidingsbeweging PKK in het zuidoosten van het land een dure klus worden.

Daarmee is nog niets geregeld over de werkelijke toevoer van het gas. Nabucco hoopt te kunnen tappen uit de gigantische reserves rond de Kaspische Zee en het Midden-Oosten. Maar in die regio begeeft Nabucco zich op een schaakbord van tegengestelde belangen, wankele staten en machtspolitiek. Gas uit Iran kan pas komen als de relatie tussen de zittende president Mahmoud Ahmadinejad en het westen verbetert. De Amerikaanse afgezant voor Euro-Aziatische energiezaken, Richard Morningstar, liet vanochtend weten dat de VS niet willen dat Iran meedoet aan Nabucco.

Irak opende eind juni zijn gasvelden voor buitenlandse investeerders, maar kan met de dagelijkse realiteit van aanslagen nog weinig veiligheid garanderen. Gasrijk Azerbajdzjan is de meest aangewezen toeleverancier voor Nabucco. Maar de Azeri’s hebben hun handen vol aan andere gasprojecten. Een van die projecten is een pijplijn die ook via Turkije, naar Griekenland en Italië loopt.

Afgelopen maand tekende Azerbajdzjan bovendien een deal met het Russische staatsbedrijf Gazprom. De Azeri’s beloofden de Russen voorlopig eerste keus voor de exploratie van de Shah Deniz gasvelden aan de Kaspische Zee. Die deal wordt algemeen gezien als een subtiele waarschuwing aan het adres van Turkije, dat onder Amerikaanse druk toenadering zoekt met de aartsvijand van Azerbajdzjan: het christelijke buurland Armenië.

Zo blijven de Russen Nabucco voorlopig een stap voor. Het idee voor Nabucco werd juist geboren als antwoord op de Russische machtspolitiek op de energiemarkt. Dat gebeurde toen Moskou even de gaskraan naar Oekraïne dichtdraaide om te laten zien wie de baas is. In de hoop de energiemarkt te kunnen blijven domineren, legden de Russen intussen twee alternatieve pijpleidingen aan: de Nord Stream die via de Oostzee naar Duitsland loopt, en de South Stream naar Bulgarije.

De handtekeningen van de regeringsleiders uit de transitlanden onder het Nabucco-verdrag vandaag zijn niet meer dan een aanmoediging aan buitenlandse investeerders. De boodschap luidt: de politieke wil is er, Nabucco is een serieus project en laat nu het geld voor het project ter waarde van 7,9 miljard euro maar komen. De Turkse krant Zaman wist vanochtend ook waar geïnteresseerde investeerders in Nabucco wonen: de VS, Europa, én Rusland.