Opinie

    • Caroline de Gruyter

Al je zonden fijn op Brussel geprojecteerd

Hét probleem van Europa is het gebrek aan ownership door nationale politici.

Velen hebben zich deze week geërgerd aan de Italiaanse vicepremier Matteo Salvini, die het lef had om te suggereren dat de ineenstorting van de brug in Genua was veroorzaakt door de Europese bezuinigingspolitiek. Steeds als Italië ergens geld in wil stoppen, zei Salvini, zegt Brussel dat dat niet kan. „Als externe beperkingen ons ervan weerhouden genoeg uit te geven voor veilige wegen en scholen, moet je je afvragen of het nog zin heeft om die regels te respecteren. (…) Er kan geen trade-off zijn tussen begrotingsregels en de veiligheid van Italianen”.

De Europese Commissie in Brussel weerlegde keurig de feiten. Elk land is verantwoordelijk voor zijn eigen begroting, ook Italië. De Europese begrotingsregels, die lidstaten zelf hebben opgesteld en goedgekeurd, vereisen alleen dat de staatsschuld maximaal 60 procent van het bbp mag zijn, en het begrotingstekort 3 procent. Daarbinnen maakt elk land eigen keuzes. Italië gaf jarenlang vrijwel niets aan infrastructuur uit en extreem veel aan pensioenen. En in april keurde de Commissie een Italiaans plan goed om 5,8 miljard euro te besteden aan werkzaamheden aan de weg. De nieuwe regering stopte dit plan in een la – voor coalitiepartij 5Stelle is infrastructuur geen prioriteit. Eind mei nog adviseerde de Commissie Italië om meer aan infrastructuur uit te geven. Uit de lopende Europese begroting (2014-2020) krijgt Italië 2,5 miljard euro aan subsidie voor infrastructuur.

Allemaal waar. Maar een mooier, want meer politiek antwoord op Salvini’s onbeschofte uithaal kwam van de voormalige Portugese staatssecretaris van Europese Zaken, Bruno Maçaes. Hij twitterde dat als de EU zou verdwijnen, „Salvini zou ontdekken dat iedere zwakte, rot, onvermogen en anomie (normloosheid) aan Italië zelf te wijten is. De EU is een schilderij dat op zolder staat omdat al je zwakheden erop afgebeeld staan.” Maçaes ziet, zonder The picture of Dorian Gray te noemen, Brussel als psychologische projectie: al je zondes worden daarop geprojecteerd, zodat „jij je eigen destructie kunt overleven”.

Je zoekt het verste niveau van de macht en giet je emmer drek daarover uit – dat is niet nieuw, natuurlijk. In l’Orologio (het horloge), een sublieme, autobiografische roman uit 1950 die speelt in het Italië van daags na de oorlog, schrijft Carlo Levi over een hoofdredacteur die op een dag vier burgers aan zijn bureau vindt. Alles ligt in puin, niets functioneert meer. De vier klagen steen en been – en geven Rome overal de schuld van, zoals iedereen nu alles op Brussel afschuift. „Rome stond voor alle negatieve aspecten van een wereld die niet deugde en had gefaald,” schrijft Levi. „Rome stond voor centralisatie van macht, waardeloze parasitaire bureaucratie, nationalisme, fascisme, het rijk, de bourgeoisie, de monarchie, de geestelijkheid en slechte eigenschappen in het algemeen: gebrek aan moed en initiatief, cynisme, onverschilligheid en fanatisme, angst voor de vrijheid. Al je eigen kwalen en die van anderen kwamen in het woord ‘Rome’ tot uitdrukking. In hun haat jegens Rome waren alle mensen broeders.”

Maar er is een verschil. Een gevaarlijk verschil. Als mensen op Rome schelden, trekken ze Italië niet in twijfel. Als ze op Brussel schelden, trekken ze de EU wel in twijfel. Daarom zijn er mensen nodig die de EU en Brussel verdedigen. Die zeggen: Brussel, dat zijn wij zelf, het is wat we er zelf van maken. Als niemand verantwoordelijkheid neemt voor wat daar gebeurt – zelfs ministers niet, die er besluiten nemen –, kan de EU niet functioneren.

Hét probleem van Europa is het gebrek aan ownership door nationale politici. Daarom is Salvini’s uithaal zo kwalijk: niet alleen omdat hij feiten verdraait, maar vooral omdat hij verantwoordelijkheid afschuift. Daarmee zet hij de bijl aan de wortel van de rechtsstaat.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
    • Caroline de Gruyter