Zoetere ijszee boven Alaska bedreigt de warme golfstroom

Ice chunks floats in the Arctic Ocean as the sun sets near Barrow, Alaska, Sept. 13, 2006, on the same day two NASA studies reported Arctic sea ice is melting faster which researchers say threatens the ocean's delicate ecosystem. (AP Photo/Arctic Sounder, Beth Ipsen) ASSOCIATED PRESS

Het patroon van zeestromingen rond de noordpool wijzigt zich. Ook de verdeling van zout en minder zout water verandert er. In samenhang daarmee wordt steeds meer relatief ‘zoet’ water over de pool naar het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan gevoerd. Op de lange duur kan dit consequenties hebben voor de sterkte van de Golfstroom die warm water naar Europa brengt.

Amerikaanse onderzoekers, aangevoerd door Miles McPhee, brengen in de laatste Geophysical Research Letters de voorlopige resultaten van oceanografische metingen die in het kader van het vierde International Polar Year zijn verricht. Hun studie betreft het zeegebied ten noorden van Alaska waar zich de Beaufort Gyre bevindt. Dat is een in zichzelf besloten cirkelvormige zeestroming die met de klok mee (anticyclonaal) ronddraait. Temperatuur en zoutgehalte van het zeewater zijn in het voorjaar van 2008 intensief gemeten door in zee uitgezette automatische boeien die hun meetgegevens naar een centrale post zenden.

In lijn met eerdere, fragmentarische metingen werd een dramatische verzoeting van het gebied vastgesteld. (Waarbij ‘zoet’ is gedefinieerd als: minder zout dan gemiddeld zout.) De omvangrijke verzoeting loopt synchroon met het dramatische verlies aan zee-ijs in het gebied, maar lijkt er niet direct door te worden verklaard. De eerste wateranalyses suggereren dat de verzoeting komt van extra regenval, rivierafvoer en instroom van water uit de Stille Oceaan.

De ophoping van zoet water binnen de Beaufort Gyre blijkt binnen korte tijd tot heel grote diepte doorgedrongen. Daaruit leiden McPhee en zijn collega’s af dat zich boven de Beaufort Gyre meer dan voorheen gebieden van hoge luchtdruk handhaven. Rond die gebieden stroomt de lucht ook anticyclonaal en dat versterkt de zeestroming. Volgens de klassieke theorie van de oceanograaf Vagn Ekman komt binnen een hogedrukgebied boven de oceaan een netto waterstroom naar het centrum van het hogedrukgebied op gang. Daar hoopt zich water op en moet van lieverlee transport naar de diepte plaatsvinden. Dat gebeurt nu in de Beaufort Gyre. Het samenspel van wind en water verklaart ook het verlies aan zee-ijs: dat wordt in het centrum van de Gyre samengedreven. Het huidige dunne zee-ijs is gevoeliger voor wind dan het dikke zee-ijs van vroeger. Als door de veranderde wind en zeestroming aanhoudend veel zoet water bij Spitsbergen en IJsland belandt zal het water daar trager naar de diepte wegzakken dan gewenst is om de Golfstroom in stand te houden.

    • Karel Knip