Vreedzame aap moordt toch

WOOLLY SPIDER MONKEY with young Brachyteles arachnoides Caratinga Reserve, Minas Gerais, Brazil NHPA/Photoshot

Een tot nu toe als vreedzaam bekendstaande Braziliaanse apensoort blijkt in staat tot gruwelijke moorden. Door een tekort aan seks, denken Braziliaanse en Schotse onderzoekers.

Het is tien over acht in de ochtend op een doorsnee dag als een nietsvermoedend bejaard spinaapmannetje in het Braziliaanse Atlantische woud zich opeens omsingelt ziet door een groep van minstens zes mannelijke en twee vrouwelijke soortgenoten uit zijn eigen groep. Ze vallen hem aan en bijten hem waar ze kunnen, onder luid gekrijs. Hij probeert weg te komen, maar tevergeefs.

Braziliaanse en Schotse onderzoekers zijn getuige van het incident omdat ze al sinds 1993 onderzoek doen naar het gedrag van de bedreigde apensoort – de grootste van het Amerikaanse continent. In tegenstelling tot andere primaten staan de in dit gebied levende spinapensoorten bekend als zeer vreedzaam, ook tegenover soortgenoten.

De wetenschappers zien tegen half negen, als het gevecht voortduurt, dat het slachtoffer steeds meer bloedt uit vacht, gezicht en genitaliën, terwijl hij nu door zeker acht soortgenoten tegelijk belaagd wordt. Even later houdt een van de mannetjes het inmiddels bewegingloze slachtoffer bij zijn staart en laat hem vijftien tot twintig meter naar beneden vallen. De aanvallers kijken of hun slachtoffer nog beweegt en hervatten hun dagelijkse bezigheden. Om half tien nemen de onderzoekers het al door vliegen bedekte levenloze lichaam mee voor autopsie.

Vanwaar deze laffe moord? Die vraag proberen de onderzoekers deze week te beantwoorden in de online versie van het American Journal of Primatology.

Van de spinaap of muriqui leven twee populaties in het Braziliaanse woud dat zich uitstrekt langs de Atlantische kust: Brachyteles hypoxanthus in het noorden en Brachyteles arachnoides in het zuiden. Veel onderzoek werd tot nu toe gedaan in het noorden, waar het leefgebied van de apen versnipperd is en het fruit relatief schaars. De moord vond plaats in het zuiden, vlak onder São Paulo. Hier is het woud uitgestrekter en voedsel ruimer voorradig.

Voedselconcurrentie kan dus niet de aanleiding tot agressiviteit zijn. Wat dan wel? Seksuele competitie, denken de onderzoekers. In het grote leefgebied trekken de apen er in kleine groepjes op uit, waardoor mannetjes in de geobserveerde groep in de meerderheid waren. Het vermoorde mannetje was weliswaar oud, maar zou toch nog een bedreiging voor de positie van de andere mannen vormen. Volgens de onderzoekers bevestigt hun observatie de veronderstelling dat primaten van nature geneigd zijn tot agressiviteit, maar dit onder invloed van (sociale) omstandigheden onderdrukken. Eerder werd gedacht dat deze vreedzame spinapen de aanleg om te moorden missen. De onderzoekers concluderen nu dat de noordelijke groepen elkaar vreedzaam benaderen omdat ze elkaar nodig hebben voor hun overleving.

    • Jop de Vrieze