Politie in burger houdt nu taxichauffeurs rustig

Sinds de dood van een passagier, vorig weekend, staat de taxiwereld op zijn kop. Deze week stuurde staatssecretaris Huizinga (Verkeer) nieuwe taxiregels naar de Kamer. Ze vindt de liberalisatie van de taximarkt in 2000 mislukt.

Nederland, Amsterdam, 10-07-2009 Toezichthouders van een beveiligingsbedrijf begleiden klanten naar de taxi's en houden de deur open. Sinds vandaag is er extra toezicht op de taxistandplaats op het Leidseplein 4 bewakers en extra politie. foto: Bram Budel Budel, Bram

Op de taxistandplaats op het Leidseplein in Amsterdam staat een observatiehokje. Het is er deze week neergezet voor de ‘toezichthouders’ van de gemeente, die moeten waken over het welzijn van de passagiers.

Het hokje is leeg. Maar op de zijkant staan waarschuwingen en nuttige tips voor de oplettende taxireiziger: een ritje naar het Anne Frankhuis is minder dan twee kilometer en kost dus minder dan 7 euro vijftig. En als u in een hotel een taxi belt, geldt er géén speciaal tarief: „Het komt voor dat de chauffeur een hogere prijs berekent voor deze ‘hotel service’. U hoeft hier niet mee akkoord te gaan en u wordt geadviseerd op de meter te rijden.”

Op de standplaats staan achttien taxi’s in een rij. Maroni Sonelli (35) – „Ken je me niet, man? Ik ben de discotaxi” – heeft meestal vaste klanten. Ze kiezen zijn busje voor de muziek, voor de knipperlichten en spiegels, en voor de films. Nu heeft hij bijna niets te doen. „Het is de hele week rustig geweest”, zegt Sonelli. „Sinds het incident.”

Het incident, dat is de fatale ruzie tussen een 37-jarige taxichauffeur en een 44-jarige Amsterdammer op de taxistandplaats Leidseplein, afgelopen zondagochtend. De chauffeur sloeg de passagier in het gezicht. De passagier sloeg achterover met zijn hoofd op het trottoir en kwam zo terecht, dat hij kwam te overlijden. De chauffeur werd aangehouden.

De vechtpartij maakte heftige reacties los . De Amsterdamse wethouder Hans Gerson (verkeer en vervoer, PvdA) sprak van een „noodsituatie”. „We moeten ogenblikkelijk het tuig aanpakken.” Staatssecretaris van verkeer Tineke Huizinga (ChristenUnie) stuurde een brief over de taxibranche, die al maanden op het departement circuleerde, deze week naar de Tweede Kamer.

Reisgidsen als de Lonely Planet waarschuwen al jaren voor de Amsterdamse chauffeurs, zegt Stefan Diender, directeur van het Amsterdams Toerisme & Congres Bureau. „Het is triest en dramatisch dat een dodelijke slachtoffer nodig is om de politiek er toe aan te zetten een eind te maken aan de misstanden in de taxiwereld.”

Vooral Amsterdam gaat daar onder gebukt. Een groep van zogenoemde vrije rijders – niet aangesloten bij een taxicentrale – terroriseert al langer de standplaats op het Leidseplein. Voor korte ritten weigeren ze passagiers, ze vragen woekerprijzen, en dringen voor in de rij wachtende taxi’s. „Deze toestanden zijn funest voor het imago van Amsterdam”, zegt toerisme-directeur Diender. Het probleem volgens Diender: de vrije marktwerking in de taxibranche, die in 2000 werd ingevoerd. „Het heeft absoluut niet gewerkt. De prijzen zijn niet gedaald en de kwaliteit is abominabel.”

De liberalisering van het taxivervoer was een van de paradepaardjes van het tweede Paarse kabinet. Het vrijgeven van de markt zou tot lagere tarieven moeten leiden en een betere dienstverlening.

In eerste instantie leek de marktwerking te verbeteren. Door het verlenen van meer vergunningen werden de toetredingsdrempels voor de taximarkt laag. Het aantal taxi’s steeg sterk. Maar de tarieven daalden niet. In plaats van te concurreren op prijs, gingen de chauffeurs het wettelijk maximumtarief als minimumprijs hanteren. Want in plaats van zo veel mogelijk klanten te vervoeren tegen een lage prijs, kun je ook proberen zo veel mogelijk per rit te verdienen.

In Amsterdam brak ‘de pleuris’ uit. Tot dan toe was de Amsterdamse Taxicentrale (TCA) – met goedkeuring van de gemeente – het enige taxibedrijf in de hoofdstad. Vergunningen gaf de gemeente slechts mondjesmaat af. De TCA-chauffeurs hadden veel geld betaald (soms wel enkele tonnen, in guldens) voor hun aandeel in de taxicentrale. Die investering was nu waardeloos geworden.

Woedende TCA-chauffeurs voerden een guerrilla tegen de chauffeurs van nieuwkomer TaxiDirekt. Over en weer werden auto’s vernield, taxilichten gestolen, klappen uitgedeeld.

Pas in 2006 kwam er een einde aan de taxiguerrilla. De TCA-directie moest opstappen wegens wanbeleid en machtsmisbruik. De nieuwe directie maakte schoon schip, vertelt emeritus vervoerseconoom Hugo Roos. „TCA is nu de witte raaf in de Amsterdamse taxiwereld.”

Hugo Roos was voorzitter van de taskforce Toekomstvisie Taxi die staatssecretaris Huizinga vorig jaar adviseerde over het taxibeleid. Zijn commissie stelde voor om af te zien van één landelijk beleid voor de gehele taxibranche en onderscheid te maken naar deelmarkten en regio’s. Bij de ontvangst van het rapport signaleerde Huizinga dat „duidelijk is dat de liberalisering van de taximarkt niet heeft gebracht wat ervan werd verwacht”. De tarieven niet zijn gedaald, de kwaliteit is niet verbeterd, en dat de waardering van de klanten is afgenomen, constateerde Huizinga.

Deze week stuurde de staatssecretaris de lang verwachte Taxibrief naar de Tweede Kamer.

Chauffeurs krijgen een vervoerplicht opgelegd en mogen voortaan geen passagiers meer weigeren. De (eerder afgeschafte) duur van de rit gaat weer meetellen in de prijs. De passagiers moeten bij het afrekenen een gespecificeerd bonnetje krijgen, waaruit duidelijk moet blijken hoe de kosten van de rit zijn opgebouwd: opstaptarief, afstand en tijdsduur.

In de brief zijn de belangrijkste aanbevelingen van de taskforce Toekomstvisie Taxi overgenomen. De gemeenten, zo constateert voorzitter Roos, krijgen de ruimte om weer strenge eisen te stellen aan taxibedrijven en taxichauffeurs.

Chauffeurs zijn voortaan verplicht zich aan te sluiten bij een taxicentrale. Daardoor kan de gemeente kwaliteitseisen stellen: ook aan de zogeheten ‘vrije rijders’, die nu voor de meeste problemen zorgen. Ook zij zullen moeten laten zien dat ze over stratenkennis beschikken en Nederlands of een mondje Engels spreken. „In Amsterdam komen vier tot zes centrales die met elkaar gaan concurreren”, zegt Roos. „Dat is een groot verschil met het absolute monopolie dat TCA vroeger had.”

Test van de nieuwe wet wordt, vindt Roos, de ‘aanhoudtaxi’. „In alle wereldsteden kun je overal op straat een taxi aanhouden, behalve in Amsterdam. Het wordt geblokkeerd door de gevestigde taxibelangen. Als de centrales echt gaan concurreren, krijgt de aanhoudtaxi eindelijk een kans.”

Chauffeur Karim Belhaj (35), gedrongen postuur, bomberjack en spiedende blik, kan niet wachten op de nieuwe regels. Korte ritjes weigeren? Gebeurt niet meer.

Bas Vos, tot eind 2008 directeur van TCA, denkt dat het verplicht aansluiten bij een centrale zeker een goede oplossing is voor de problemen in de taxiwereld. „Dat is toch een stok achter de deur”, zegt hij vanaf zijn vakantieadres in Spanje. Maar dat stond ook al in een advies dat in 2005 aan het ministerie is uitgebracht. Dus waarom wordt dat nu pas verplicht? Hij vindt het „wrang” dat de politiek pas echt in actie is gekomen nadat er een dode is gevallen.