Een visstick in de vissenkom

Graffitikunstenaar Banksy transformeerde het City Museum van Bristol ingrijpend. „Op zeker moment vreesde ik dat het oplichterij was.”

An installation art piece by Banksy showing a wrecked and graffiti strewn icecream van installed at Bristol Museum, in Bristo, England, where the infamous artist is exhibiting many of his works, Friday June 12, 2009. (AP Photo / Ben Birchall, PA) ** UNITED KINGDOM OUT - NO SALES - NO ARCHIVES ** AP

De rebel wint het makkelijk in populariteit van de gevestigde kunstenaar. Voor de toegang tot het gewoonlijk zo kalme stadsmuseum van Bristol staan al weken dagelijks lange rijen nieuwsgierigen die willen zien hoe de geheimzinnige graffitikunstenaar Banksy het gebouw naar eigen goeddunken opnieuw heeft ingericht.

Het was even slikken voor directeur Kate Brindley, toen agenten van Banksy haar vorige herfst benaderden met het voorstel de kunstenaar een tentoonstelling te laten organiseren in het museum. Banksy, tot dusverre vooral bekend wegens de satirische afbeeldingen die hij stiekem op straat aanbracht, eiste de vrije hand. Er mocht bovendien niets van te voren uitlekken. Zelf beloofde hij de kosten te dekken. De toegang zou gratis zijn. Het geheel moest een eerbewijs worden van Banksy aan de stad waar hij opgroeide.

Met enige aarzeling ging Brindley akkoord. Slechts vier stafleden werden vooraf ingelicht. Toen het museum kort van te voren 36 uur dicht ging om Banksy zijn gang te laten gaan, werd de rest van het personeel op de mouw gespeld dat er filmopnames werden gemaakt. Direct contact met Banksy, die zijn ware identiteit tot de dag van vandaag geheimhoudt, was er nooit.

Ook Brindley ontmoette de straatkunstenaar nooit. „Op zeker ogenblik vreesde ik dat het allemaal oplichterij was”, verklaarde ze naderhand.

Banksy, wiens werken soms honderdduizenden ponden opbrengen, hield woord. Hij transformeerde het Bristol’s City Museum & Art Gallery – een traditioneel allegaartje van schilderijen, archeologische vondsten en opgezette dieren – ingrijpend. Nergens was de verandering groter dan in de monumentale entreehal van het gebouw uit 1905. In plaats van een balie voor inlichtingen staat middenin de hal een zwart geblakerde ijskar met een reusachtige hoorn op het dak, met ijs dat half is uitgevloeid over de voorruit.

Aan de zijkant passeren bezoekers een reeks kopieën van klassieke beelden, die door Banksy op speels provocerende wijze zijn voorzien van eigentijdse elementen. Zo is Michelangelo’s David uitgerust met het bomvest van een zelfmoordterrorist. Van een bittere ironie is een stellage, waarop een agent van de mobiele eenheid met helm onrustig zit te wippen op een hobbelpaard.

Dankzij Banksy wordt er ook hartelijk gelachen in het museum. Het sterkst wellicht op de afdeling ‘onnatuurlijke historie’. Of het nu gaat om een visstick, die moeizaam zwemt in een vissenkom, of om een groepje bewegende bewakingscamera’s, grote en kleine, die als een vogelfamilie op takken in een kooi zijn geposteerd. De geestige manier waarop de kunstenaar wrange aspecten van de samenleving op de hak neemt, spreekt veel bezoekers aan.

Vermakelijk zijn ook de schilderijen die Banksy heeft aangebracht in de vaste collectie van het museum. Tussen achttiende-eeuwse doeken hangt daar plotseling een creatie van Banksy. We zien een vrouw in burka met een schort met daarop een vrouwenlichaam in sexy ondergoed. Het werk heet How do you like your eggs? In dezelfde zaal is een parodie op het zeventiende-eeuwse schilderij De vlucht naar Egypte van Claude Lorrain te vinden. We zien het werk met midden daarop een man die op een plakbord een affiche aanbrengt van EasyJet voor goedkope vluchten naar Caïro. Leuk is ook een schilderij van Damien Hirst, dat door een rat met een verfroller wordt overgeverfd. Banksy schildert zichzelf graag als rat.

Niet dat de kunstenaar altijd even diepzinnig of subtiel te werk gaat. Goedkoop doet een kopie aan van een zelfportret van Rembrandt waarin uitpuilende schele ogen zijn aangebracht. Ook het grote schilderij van het Britse parlement, waarin de bankjes worden bevolkt door chimpansees, valt in deze categorie.

Echt schokkend is het werk van Banksy, hoe amusant ook, zelden. De man die zich tot nu toe presenteerde als een rebel van de straat die op het randje van het wettelijk toelaatbare opereerde, moet zelfs oppassen dat hij door de expositie – zijn eerste in een conventioneel museum – niet wordt beschuldigd van aanpappen met het establishment. Ook een rebel heeft een reputatie te verliezen.

De expositie ‘Banksy Versus Bristol Museum’ duurt tot 31 augustus 2009. Inl: bristol.gov.uk