Benedictus, Bert en Berlusconi

Hoe ziet de wereldeconomie er uit als de paus het voor het zeggen had? Dat is moeilijk samen te vatten. Maar de jongste encycliek van Benedictus XVI, die afgelopen dinsdag werd gepubliceerd, is veel meer dan de afwijzing van hebzucht die vooral in het nieuws kwam. De paus pleit in Caritas in veritate (Liefde in waarheid) onder meer voor het beschaven van de economie, de instelling van een internationaal politiek wereldgezag met daadwerkelijke macht. Hij waarschuwt voor de uitbesteding van arbeid (outsourcing), breekt een lans voor de vakbonden, beschermt de migranten en pleit voor meer ontwikkelingshulp.

Dat laatste was goed getimed. De encycliek zag het licht aan de vooravond van de ontmoeting van de leiders van de G8 woensdag in L’Aquila, waar de grote industrielanden onder meer praatten over de eerdere beloften van de G8 in het Schotse Gleneagles om de ontwikkelingshulp fors op te voeren. Iedereen ging er op dit punt inmiddels wat op vooruit, zij het lang niet genoeg, maar uitgerekend gastheer Berlusconi bezuinigt op hulp.

Benedictus’ waarschuwing voor hebzucht geeft, niet verwonderlijk, aanleiding tot de vraag hoe rijk het Vaticaan zelf ook alweer was. Dat is vrijwel onmogelijk te achterhalen, en wie er naar zoekt raakt al snel verzeild in Dan Brown-achtige theorieën waarin de feiten onderhavig lijken aan de smeuïgheid van een wilde gok. De meeste schattingen gaan terug op een raming van Time Magazine uit 1965, toen het vermogen van het Vaticaan werd geschat op 12 miljard tot 15 miljard dollar. Dat bedrag zou vandaag formidabel zijn geworden, zij het dat het Vaticaan sindsdien aan belang heeft ingeboet, en al lange tijd begrotingstekorten heeft. Het vermogen kan in de tussentijd zijn gegroeid, maar ook gekrompen.

Daarnaast wil het verhaal dat de ontelbare kunstschatten voor een klein nominaal bedrag in de boeken zouden staan, en het vermogen zo sterk wordt onderschat. Dat lijkt erg zuinig, maar ook hier zitten twee kanten aan: als de Pieta van Michelangelo bij Sotheby’s zou worden geveild, zou het geboden bedrag tot astronomische hoogten kunnen oplopen. Maar wat is het beeld echt waard als zeker is dat het nooit zal worden verkocht?

Hebzucht, zowel de drijfveer als de kwaal van het kapitalisme, heeft vele kanten. Benedictus XVI drong er bij bankiers op aan om „de waarlijke ethische fundering van hun activiteiten te herontdekken”. Daar heeft hij zelf al eens een toekomstig bankier mee geholpen. De begin dit jaar bij Rabo vertrokken topman Bert Heemskerk studeerde ooit theologie bij de Duitse hoogleraar Joseph Ratzinger. Inderdaad, de huidige paus.

Maarten Schinkel

    • Maarten Schinkel