'Wij, de burgers...'

Gisteren werd een staatscommissie van deskundigen ingesteld die de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden voor de burger bruikbaarder moet maken. Was daar behoefte aan? Het kabinet meent van wel.

Daar leeft de gedachte dat de Grondwet het risico loopt relevantie te verliezen. En dan niet alleen omdat de Nederlandse burger het recht op een eerlijk proces nu alleen dankzij internationale verdragen heeft. Net als het recht op leven. Wellicht moeten ze daarom ook in ‘onze’ Grondwet staan. Iets over Brussel en andere machtscentra waarmee de burger een relatie kreeg, wordt ook als een gemis gevoeld. En zijn termen als vrijheid van ‘drukpers’ en ‘telegraafgeheim’ niet toe aan digitale vertaling?

Maar het kabinet wil vooral een toegankelijk document dat ‘publieke waarden’ bijbrengt, opdat de burger die kan ‘doorleven’. Minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) hoopt er zelfs de hufterigheid mee te kunnen bestrijden. De versplinterde, multiculturele samenleving zou behoefte hebben aan een bezielend en bindend document.

De staatscommissie moet meehelpen de kloof met de overheid te dichten door het verschil tussen burger en onderdaan te herformuleren. In begrijpelijke taal graag, liefst met passie. Onwillekeurig dringt zich het Amerikaanse We the People... -gevoel op of het Duitse Verfassungspatriotismus. Bij deze vormen van vaderlandsliefde gaat het niet om gemeenschappelijke taal of afkomst, maar om gedeelde waarden zoals vrijheid, gelijkheid, democratie.

Over deze opdracht is al heel wat geschamperd in vakkringen. En daarbij is ook vaak doel getroffen. De Raad van State zond een tamelijk vernietigend advies in. Strekking: neem liever eerst een politiek besluit en vraag dán een commissie om een preambule te schrijven. En vergeet de geschiedenis van Nederland niet, waarvan die ‘fletse’ Grondwet het product is.

Dit is geen land van grote woorden, geboren in het vuur van een burgerrevolutie. Maar een land van verzuilde minderheden, gespecialiseerd in het verhullen van tegenstellingen die dan als consensus door het leven gaan. De Grondwet is geen burgerdocument, maar eerder een handvest voor de wetgever, waar zelfs de rechter niet mee aan de slag mag.

Bovendien gaat het kabinet vaak zelf over de grondwettelijke schreef. Bijvoorbeeld door bestuurlijke boetes te laten opleggen, terwijl de Grondwet straffen exclusief aan de rechter opdraagt. Of straffen per Algemene Maatregelen van Bestuur wil vaststellen, in plaats van per grondwettelijk verplichte formele wet. Het kabinet verzet zich ook tegen het initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Halsema (GroenLinks). Zij wil de rechter wetgeving aan de Grondwet laten toetsen. Een makkelijke manier om de Grondwet leven in te blazen.

Toch verdient de staatscommissie een faire kans. Nationale identiteit, burgerschap en Nederlanderschap staan onder druk in tijden van Europese integratie en groeiende buitenlandse invloeden. Voor een moderne definitie van ‘Wij, de burgers van Nederland...’ is het nooit te laat.