Wansmaak op groot formaat

‘Middelheim Piggies’ van Paul McCarthy, 2007 Foto Niels Donckers Donckers, Niels

De Universiteit van Utrecht kreeg in 1996 als lustrumcadeau van de gemeente een fontein, die door verwaarlozing en algen niet meer bestaat. De rector magnificus vertelde dit quasi-beschaamd afgelopen vrijdag bij de onthulling van een nieuw cadeau, waarop algen of vorst geen grip kunnen krijgen. De gemeente schonk nu een evenement: tien ‘luchtsculpturen’ van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy die tijdelijk zijn opgesteld in de botanische tuinen van de Uithof. Het zijn tien ‘inflatables’, stevig verankerde luchtballonnen, in de vorm van een rumfles, ketchupflessen, sigarettenpakjes. Ook is een versie te zien van McCarthy’s beruchte Santa Claus, kabouter buttplug uit Rotterdam, maar dan drie keer zo groot. Verspreid door het park staan de monsterlijk grote luchtfiguren zachtjes heen en weer te deinen.

De beelden van McCarthy zijn helder, simpel en herkenbaar. Zijn spectaculaire tentoonstelling in Utrecht bestaat uit beelden die tevoorschijn knallen – groot, kleurrijk en hondsbrutaal. Zo staan er naast een simpele abstracte sculptuur twee biggetjes in de Uithof, waarvan er een onthoofd is. De clou zit hem in de titel – Butt Plug.

Dat McCarthy graag choqueert, weten we vooral door zijn ‘binnenkunst’: video’s en installaties vol smurrie waarmee hij de grenzen van de goede smaak zo ver mogelijk probeert te overschrijden, en met succes. Zijn buitensculpturen maakt hij van keurig schoon luchtballonnenmateriaal, dat er als vanzelf netjes en fris uitziet. Toch lukt het hem om ook hiermee de wansmaak tot groot formaat op te blazen: het grootste object in de botanische tuinen is een meer dan dertig meter brede bruine vorm, getiteld ‘Complex Pile / Shit Pile’.

McCarthy past in een Amerikaanse traditie die begon met Pop Art in de jaren zestig. Het kritiekloze uitvergroten van consumptieartikelen was een vernieuwend statement over ‘high’ en ‘low’ culture dat sindsdien in verschillende varianten opduikt. Inclusief het metershoog opblazen van artikelen, zoals Claes Oldenburg toentertijd al deed met taartjes en hamburgers. Pop Art en eigentijdse varianten doen – of deden – het de laatste jaren goed bij snelle beursjongens, die houden van groot, brutaal, kleurrijk werk dat fotogeniek is. De inhoud doet er niet meer zoveel toe. Dat geldt voor Jeff Koons’ gigantische ballonhonden, en voor McCarthys spectaculaire opblaasbare kunst. Als extreme uitvergrotingen van de populaire consumptiecultuur zijn deze kunstwerken nog groter, nog glimmender, nog verleidelijker. En nog betekenislozer.

Air Pressure, t/m 13 sept. in de Botanische tuinen, Budapestlaan 17, Utrecht.

    • Sandra Smets