Trage tweedehands treinen rijden op hsl-zuid

De hogesnelheidslijn-zuid wordt begin september in gebruik genomen. Dat is ruim twee jaar te laat. En de eerste treinen zijn tweedehands en rijden niet op hoge snelheid.

Bij onderhoudsbedrijf NedTrain van NS in de Amsterdamse Watergraafsmeer staat een hele rij Traxx-locomotieven geduldig te wachten op hun eerste dienstrit over de hsl-zuid. Nog twee maanden, dan ‘mogen’ ze het spoor op.

De afgelopen jaren moest NS keer op keer het begin van de operatie over het miljardenspoor uitstellen, maar nu gaat het toch gebeuren, zo maakte het spoorbedrijf gisteren bekend. Op maandag 7 september rijdt de eerste trein van Amsterdam CS via Schiphol naar Rotterdam, met een topsnelheid van 160 km per uur.

De Traxx-locomotieven van fabrikant Bombardier zijn gehuurde tweedehands treinen die met zogeheten ICR-rijtuigen voorlopig het vervoer op de lijn gaan verzorgen, met één trein in elke richting per uur. Het traject tussen Rotterdam en België blijft vooralsnog braak liggen, omdat de infrastructuur daar nog niet klaar is.

De echte tijdwinst in september wordt behaald op een traject van 47,7 kilometer, tussen Hoofddorp en Rotterdam Centraal. Op het deel tussen Amsterdam CS via Schiphol naar Hoofddorp rijdt de trein over het gewone spoor en kan de snelheid niet verder worden opgevoerd dan tot 140 km per uur. Ook als over enkele jaren de echte hogesnelheidstreinen op het spoor gaan rijden, blijft deze beperking bestaan.

In de planning moet station Amsterdam-Zuid, dat dichter bij Schiphol ligt dan Amsterdam CS, op termijn het meest noordelijke begin en eind van de hogesnelheidslijn worden.

Voor de hsl introduceert NS ook een nieuw tariefstelsel. In september geldt „ter kennismaking” een toeslag van 1,50 euro per enkele reis boven het bestaande tarief. Daarna moeten reizigers 6 euro per keer extra betalen om over de hsl tussen Amsterdam en Rotterdam te mogen reizen. De jaarkaarten (NS, OV en studentenkaart) zijn geldig, mits de gebruikers de toeslag betalen. Als over enkele jaren alle treinen op de hele route rijden, komt er een gevarieerd tariefsysteem, net zoals dat nu al op de Thalys tussen Amsterdam en Parijs van toepassing is.

NS rekent erop dat vanaf eind 2010 de Traxx-treinen kunnen worden vervangen door de nieuwe treinen van het Italiaanse AnsaldoBreda. Deze week presenteerden NS en zijn Belgische zusterbedrijf NMBS het prototype van deze trein, die de naam Fyra heeft gekregen en een topsnelheid heeft van 250 km per uur. NS en NMBS hebben samen 19 treinen besteld bij AnsaldoBreda.

Stefano Fannuci, projectmanager van AnsaldoBreda, gaf hoog op van de Fyra, die volgens hem „het neusje van de zalm” is. De trein had al sinds 2007 moeten rijden – de vertraging is te wijten aan beleidsmakers die keer op keer de technische eisen voor de trein aanscherpten en niet de schuld van Ansaldo-Breda, vindt Fanucci.

Maar het Italiaanse bedrijf heeft geen geen goede reputatie. Het Deense spoorbedrijf DSB klaagt al jaren over late levering van (gewone) treinen door AnsaldoBreda. De Denen dwongen AnsaldoBreda in mei tot het betalen van compensatie voor het uitstel. De Italianen krijgen nu tot 2012 om de treinen aan DSB te leveren. Stefano Fanucci zei deze week dat AnsaldoBreda zich aan zijn „leveringsverplichtingen” zal houden voor de Fyra-treinen.

De opening van de hsl-zuid, die Nederland, België en Frankrijk verbindt, liep de afgelopen jaren door technische problemen keer op keer vertraging op. Het belangrijkste knelpunt bleek de invoering van nieuwe beveiliging voor seinen en wissels onder de naam ERTMS (European Rail Traffic Management System). Dit geavanceerde Europese systeem wordt nog vrijwel nergens toegepast en waar dat wel gebeurt, zoals in Frankrijk, wordt ook het oude systeem nog achter de hand gehouden.

Nederlandse beleidsmakers kozen er in de jaren negentig voor om volledig te vertrouwen op ERTMS en geen back-up te hebben. Maar ERTMS bleek technisch nog niet goed ontwikkeld. De fabrikanten van het systeem kwamen de afgelopen jaren verscheidene malen met nieuwe versies, waardoor de productie van treinen werd vertraagd. NS durft het nu toch aan om alleen met ERTMS te gaan rijden.

Behalve de Fyra gaat later ook de Thalys over de hsl-zuid rijden. NS wil nog niet zeggen wanneer de dienst met Thalys begint. „We hopen met ingang van de nieuwe dienstregeling in december, maar dat is nog niet zeker”, zegt een woordvoerder. De Thalys moet uiteindelijk in drie uur van Amsterdam naar Parijs rijden.

De aanleg van de hsl-zuid kostte 7,195 miljard euro, na diverse kostenoverschrijdingen. De gebruiker van het spoor, de Hogesnelheidsalliantie HSA – die opereert onder de naam NS Hispeed – betaalt aan de staat een vergoeding van 163 miljoen euro per jaar. Dit betekent dat in 2053 de investeringen zijn terugverdiend.

    • Lolke van der Heide