Een boerentragedie aan de ringdijk

Theater Festival Karavaan: Verkassen door Het Gezelschap. Voorland door Collectief 5eKwartier. Te zien t/m 12/7.Informatie op karavaan.nl * * * *

De appels glanzen. Zoemende bijen bestuiven de bloesem. In het Noord-Hollandse dorp Blokker, aan de straat Koewijzend, staat een historische kas. Deze kwekerij is een paradijs te midden van zielloze, moderne woonwijken.

Niet voor lang. De kassen moeten verdwijnen ten gunste van een bouwproject. Theatergroep Het Gezelschap brengt in de Historische Tuin van Blokker Verkassen over het lot van de tuinderij. De voorstelling maakt onderdeel uit van Festival Karavaan, dat voor een ongekend ruime locatie heeft gekozen: de West-Friese Omringdijk die 126 kilometer lang is en loopt van Alkmaar via Hoorn en Enkhuizen naar Schagen. Met enige fantasie is de dijk als een driedimensionaal kunstwerk te zien dat het land beschermt, en daarmee de cultuur van West-Friesland.

Festival Karavaan en de talrijke regisseurs die op en aan de dijk voorstellingen brengen, kiezen voor een documentaire vorm van theater. Verkassen is daarvan een mooi voorbeeld. In het hart van het kassencomplex bevindt zich de speelvloer. Zeven spelers vertellen het dramatische verhaal over de fruitteler die, op gezag van de uitbreidingswaanzin van de gemeente, zijn grond moet verkopen. Maar de man, gekleed in overall, kan zijn grond en bomen niet loslaten. Hij is al gek gemaakt door de regelgeving uit Brussel, nu popelt de projectontwikkelaar om alles op te eisen en vervolgens de bulldozers erop af te sturen.

Regisseur Lyda Tijsen, afkomstig van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, maakt van dit gegeven een fraai uitgebalanceerde vertelling. De fruitteler komt terecht in een noodlotstragedie. De nieuwe tijd dient zich aan. Hij uit zijn woede door met een schoffel diep in „zijn” grond te wroeten of, als een verdoold man, door zijn boomgaarden te dwalen.

Door de wat trage verteltrant van Verkassen en het verzet tegen de nieuwe tijd moest ik aan De kersentuin van Tsjechov denken. „Sentiment houdt de vooruitgang alleen maar tegen”, is een cruciale zin uit Verkassen. Bijna abstracte filmbeelden van een bomenrij die geleidelijk verandert in een huizenrij is van grote zeggingskracht.

Ook de voorstelling Voorland is documentair theater, verrijkt met film. De locatie is ditmaal het dijkdorp Schellinkhout. De toeschouwers krijgen een rondrit door het dorp, gezeten op een boerenkar. De rit gaat zelfs dwars door een koeienstal. Er komt een boer aan het woord die mijmert over de teloorgang van het boerenbedrijf, die praat over melkquota’s en Chinezen. Want: „Als alle Chinezen een kopje melk minder drinken, dan merken we dat hier.”

Theatermakers hebben een nieuwe maatschappelijke trend ontdekt: de teloorgang van landelijke tradities. Interviews met betrokkenen krijgen een artistiek tintje. Regisseur Titia Bouwmeester zegt, nogal hoogdravend, dat zij „als theatermaker gaat onderzoeken of Schellinkhout nog wel een echt dorp is of een pretpark voor dokters”. Voorland is gemakkelijker gemaakt dan Verkassen. De filmbeelden die Bouwmeester maakt zijn sfeervol, en de choreografie van koeienhoeven in de modder of zoemende bijen is prachtig, maar de nostalgie is overheersend en krijgt geen tegenkleur. De theatermaker moet oppassen dat een voorstelling niet wordt als een openluchtmuseum met oude ambachten.