Eerste Pool op toppositie Europa

De Pool Jerzy Buzek wordt de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement. Daarover zijn de grote fracties in het EP het gisteren eens geworden.

Jerzy Buzek (Foto AP) EPP (European Peoples' Party) candidate for the European Parliament Presidency Jerzy Buzek from Poland talks to the media following his election at the European Parliament in Brussels, Tuesday July 7, 2009. (AP Photo/Thierry Charlier) AP

Warschau, 9 juli. - Jerzy Buzek, die voor ten minste tweeënhalf jaar het Europese Parlement zal voorzitten, is geen typische Pool. Hij is een protestant in een land van katholieken. De oud-premier is ook geen typische Poolse politicus. Buzek, 69 jaar oud, is een toonbeeld van kalmte en klasse, een staatsman die door links en rechts, wordt gerespecteerd. Een uitzondering op de Poolse regel.

Hij werd geboren in Smilovice, een plaatsje in het huidige Tsjechië, in een streek met een Poolse minderheid, en komt uit een beroemd geslacht dat teruggaat tot de zeventiende eeuw. Zijn overgrootvader Józef Buzek was wetenschapper, senator en de eerste directeur van het voor het in het interbellum opgerichte Poolse bureau voor statistiek (GUS).

Buzek is ingenieur in de chemie. Hij studeerde aan de technische universiteit van Gliwice, in het zuidwesten, middenin de Poolse mijnstreek. Daarna volgde een universitaire loopbaan. In 1980 werd hij het plaatselijke gezicht van Solidariteit, de vrije vakbond van Lech Walesa die negen jaar later het communisme ten val zou brengen. Hij werd geregeld gearresteerd en verhoord.

In 1981, toen het regime militair ingreep en Solidariteit werd opgerold, wist hij op het nippertje te ontsnappen. Wat volgde was een ondergronds bestaan, onder het pseudoniem ‘Karol’, zijn tweede naam. Samen met collega’s maakte hij illegale kranten.

Na de val van het regime viel Solidariteit uiteen in splinterpartijen, die onderling ruzie maakten. Al snel stonden de oud-communisten, nu in een sociaal-democratisch jasje, weer aan het roer van de politiek. Het antwoord hierop was Kiesactie Solidariteit (AWS), een samenraapsel van een twintigtal partijen, dat in 1997 de verkiezingen won. Buzek werd premier.

Een verrassende benoeming, de hoogleraar scheikunde was geen landelijke bekendheid. Maar AWS-leider Marian Krzaklewski was een oude vriend van Buzek. Het werd een kabinet met veel grote persoonlijkheden, zoals Bronislaw Geremek (op Buitenlandse Zaken) en Leszek Balcerowicz (Financiën), de man achter de schoktherapie begin jaren negentig.

De eerste twee jaar hield de onervaren Buzek zich staande, maar daarna liepen de spanningen op, vooral over het economische beleid van Balcerowicz, die veel verder wilde gaan dan de meeste oud-vakbondsmensen binnen de AWS. Ministers kwamen en gingen aan de lopende band, in 2000 viel de coalitie uit elkaar, en een jaar later werden de verkiezingen verloren. Van de sociaal-democraten.

Toch werden onder Buzek, zij het met wisselend succes, drie grote hervormingen in gang gezet: Polen kreeg een nieuwe bestuurlijke indeling, de pensioenen werden op de schop genomen, evenals de gezondheidszorg. De pensioenhervorming werd vorig jaar pas voltooid door de huidige rechts-liberale regering van Donald Tusk.

Buzek bleef, ondanks het echec van AWS, een van de populairste politici van Polen, vooral door zijn stijl. Hij is bescheiden, roddelt niet en blijft tijdens debatten voorkomend en beleefd.

In 2004 werd hij met een record aantal stemmen (ruim 173.000) gekozen voor het Europees Parlement, zonder echt campagne te voeren. Hij liet niet eens verkiezingsposters drukken.

Ook bij de laatste Europese verkiezingen, begin juni, haalde hij wederom de meeste stemmen (393.117). In Brussel geldt hij als een stille, harde werker achter de schermen. Zijn verkiezing is mede mogelijk dankzij de gegroeide invloed van de Polen in de EVP-fractie van christen-democraten en conservatieven in het Europees Parlement. Burgerplatform (PO), de partij van premier Tusk, kreeg op 7 juni maar liefst 45 procent van de stemmen.

Gisteren kreeg Buzek de steun van de grote fracties in het EP. Volgende week volgt de formele stemming over zijn kandidatuur.

    • Stéphane Alonso