Omroepen gaan weer op zoek naar hun eigen identiteit

Krijgt elke omroep weer zijn eigen actualiteitenrubriek? „Missies van omroepen moeten een plek krijgen, maar dat is soms niet het beste voor het uitzendschema.”

Seniorenomroep MAX kreeg er 173.000 leden bij, de VARA moest er bijna 60.000 schrappen. De nieuwe ledencijfers, die het Commissariaat voor de Media vrijdag bekendmaakte, veroorzaken een verdere versnippering van het omroeplandschap. Wat gaat de kijker daarvan merken?

De nieuwe telling heeft grote gevolgen voor de budgetten en dus voor de programma’s vanaf het seizoen 2010-2011. In Hilversum circuleren twee scenario’s. Het zijn voorspellingen met en zonder het noodlijdende Llink. Een grote omroep als de VARA verliest daarin 6 tot 7 miljoen van het vaste programmabudget van 35 miljoen euro. De grootste groeier MAX krijgt er daarentegen jaarlijks minimaal 17 tot 19 miljoen bij.

In deze scenario’s zijn PowNed en Wakker Nederland al opgenomen als nieuwkomers. Minister Plasterk (Media, PvdA) maakt in het najaar bekend of deze nieuwe omroepen ook een plek krijgen in het bestel. Voorwaarde is dat zij toegevoegde waarde hebben.

In 2010 moet de KRO, zo verwacht voorzitter Koen Becking, 5 à 6 miljoen euro bezuinigen. De inkomsten van de KRO verminderen ook door de gedaalde waarde van beleggingen en de gedaalde oplage van programmabladen. De omroep reorganiseert daarom en schrapt 20 van de 300 banen.

Ook de NPS maakt plannen om 40 tot 60 arbeidsplaatsen te schrappen. Deze omroep wacht een bezuiniging van 6 tot 8 miljoen euro.

Vakbond NVJ verwacht dat er volgend jaar bij meer omroepen banen zullen verdwijnen. NPS-voorzitter Joop Daalmeijer, van 1996 tot 1998 voorzitter van de NVJ, schat dat er bij de gevestigde omroepen „een paar honderd banen” zullen verdwijnen. Hij heeft al het initiatief genomen om een mobiliteitspoule op te zetten voor omroepmedewerkers die door bezuinigingen zonder werk raken. „Het vervelende is dat nieuwe omroepen hun programma’s niet zelf hoeven te maken, maar ook kunnen kopen bij een producent die niet werkt met de omroep-cao.”

Met meer grotere omroepen, en mogelijk twee nieuwkomers, neemt ook de druk op de programmering toe. Gerard Timmer, directeur televisie van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), liet het afgelopen televisieseizoen 2.800 programma’s uitzenden. Over een periode van acht maanden heeft hij vergaderd met vertegenwoordigers van 22 omroepen over het nieuwe tv-seizoen. Dat aantal stijgt volgend jaar wellicht tot 24. „Met een kleiner gezelschap zou je slagvaardiger en puntiger zijn in je keuzen”, zegt Timmer. Ook de profileringsdrang zal groeien. „Missies van omroepen moeten een plek krijgen, maar dat is soms niet het beste voor het uitzendschema”, aldus Timmer.

Meer concurrentie betekent ook dat er voor één tijdstip meer programma-ideeën met elkaar strijden. „Dat zorgt voor meer creativiteit”, zegt NPO-directeur Timmer, „maar ook dat we meer programmamakers en omroepen moeten teleurstellen.”

Volgens KRO-voorzitter Becking krijgt elke omroep een kleiner stukje van dezelfde taart. Hij verwacht dat het programma-aanbod van de publieke omroep door de versnippering „fletser en vlakker zal worden”. Daarom gaat zijn omroep inzetten op onder meer geprofileerde journalistiek. De KRO komt met „een indringend interviewprogramma, één op één, met de lengte van een half uur”. En zijn omroep wil, net zoals de TROS en Wakker Nederland, een eigen actualiteitenrubriek.

Becking: „De Mediawet gaat uit van maatschappelijke verankering van omroepen, dus je zou veel meer vanuit je identiteit programma’s moeten maken.” Hij vindt dat het nu lastig is om je als omroep op de kaart te zetten, omdat „je concessies moet doen voor de kijkcijfers. Dat wringt en vraagt om een principiële discussie.”

Volgens Joop Daalmeijer van de NPS gaan aard en kleur van de tv-programmering veranderen. „MAX zal meer programma’s op de dag claimen en dat gaat bijvoorbeeld ten koste van de kinderprogrammering”, verwacht hij. De Tweede Kamer besloot vorige week dat de ledenomroepen taken kunnen overnemen van de NPS, die zelf geen leden heeft. De NPS besteedt veel zendtijd aan kunst en cultuur en minderheden. „Nieuwkomers als PowNed en Wakker Nederland hebben een andere interesse in minderheden dan wij”, zegt Daalmeijer. „Wij belichten wat mensen bindt en onderscheidt, zij hebben alleen aandacht voor het laatste.”

Lucas Goes, algemeen directeur van BNN, krijgt juist meer ruimte, omdat zijn omroep 30 procent meer leden heeft. Hij zou graag zien dat omroepen zich meer toeleggen op hun sterke kanten. „Wanneer omroepen alles willen doen krijg je kluitjesvoetbal. Waarom specialiseer je je niet nog meer? Ik zou graag met een aantal andere omroepen als VARA, NPS en VPRO Nederland 3 een jonger en scherper profiel geven. Met meer nieuw drama en actualiteiten voor jongeren. Dus voor de anderen zou moeten gelden: blijf weg op drie. Ik ga toch ook geen documentaires over kunst maken voor Nederland 2. Hetzelfde geldt voor radio: op 3FM wil BNN graag een veel grotere rol spelen, maar op Radio 4 blijven we weg.”

De andere grote groeier, seniorenomroep MAX, wil juist een programma uitzenden dat een brug slaat tussen jong en oud in de jongerenzendtijd van Zapp.

    • Mirjam Keunen