Nu kan het echte onderhandelen beginnen

President Obama zet concrete stappen in zijn buitenlands beleid. Hij sloot met Rusland een akkoord over kernwapens.

Na de mooie toespraken en intentieverklaringen van de afgelopen maanden is voor president Obama het echte werk in de internationale diplomatieke arena begonnen. Het beginselakkoord over vermindering van kernwapens dat hij gisteren bereikte met zijn Russische collega Medvedev is voor de Amerikaanse president een eerste bouwsteen voor buitenlands beleid.

In de eerste plaats geeft het wapenakkoord concrete vorm aan de herhaaldelijk uitgesproken Amerikaanse wens om de betrekkingen met Rusland te verbeteren. Het is, in de woorden van president Medvedev, „een eerste, maar erg belangrijke stap” in dat proces. Aan die toenadering dragen ook de andere afspraken bij die gisteren gemaakt zijn. Dat geldt vooral de Russische toezegging dat de Amerikanen militair materieel en militairen door het Russische luchtruim naar Afghanistan mogen vervoeren.

Maar hoe belangrijk het aanhalen van de banden met Moskou ook is, het nucleaire akkoord dient daarnaast een grotere ambitie van Obama. De Amerikaanse president wil een nieuwe impuls geven aan de internationale afspraken die verspreiding van kernwapens in de wereld tegengaan.

De steun voor die afspraken is de afgelopen jaren afgenomen. Noord-Korea heeft een kernwapen ontwikkeld. Iran werkt er volgens de Amerikanen aan (Teheran ontkent dat). En Washington vreest dat de wereld op de drempel staat van een nieuw nucleair tijdperk, waarin het aantal kernmachten wel eens fors zou kunnen groeien als niet snel een tegenbeweging op gang komt.

Maar Obama is er tegelijk van doordrongen dat het voor de Amerikanen moeilijk is de leiding te nemen bij het streven naar nucleaire wapenbeheersing in de wereld „als we niet zelf bereid zijn op een rationelere manier om te gaan met onze eigen (nucleaire) arsenalen”, zoals hij in Moskou zei. De VS en Rusland, de rivalen uit de Koude Oorlog, hebben samen nog altijd zo’n 95 procent van alle kernwapens in de wereld.

Vervolg Kernwapens: pagina 5

Obama hoopt op een nieuwe nucleaire orde

Genoeg om de planeet vele malen te vernietigen. En dus moeten deze twee landen samen het voortouw nemen, zei Obama gisteren, door het goede voorbeeld te geven – lead by example.

Medvedev zegde zijn steun toe voor deze brede internationale agenda. „Er zijn regio’s in de wereld waar de aanwezigheid van kernwapens enorme problemen zou veroorzaken”, aldus de Russische president. „Het is belangrijk te voorkomen dat andere landen kernwapens krijgen.” Medvedev noemde daarbij geen namen, maar zijn gast was minder omzichtig.

„In het Midden-Oosten bestaat diepe bezorgdheid over Irans streven naar het vermogen om een kernwapen te kunnen maken”, zei Obama. „Als Iran een kernwapen zou ontwikkelen is het vrijwel zeker dat andere landen in de regio hun eigen nucleaire programma’s gaan opzetten. En dan zouden we een nucleaire wapenwedloop krijgen in een van de meest instabiele delen van de wereld.”

Tegen die achtergrond hoopt Obama met het beginselakkoord van gisteren een begin te maken met het bouwen van een nieuwe nucleaire orde. De stap die hij en Medvedev gisteren hebben gezet zal de wereld er niet meteen van overtuigen dat de twee grootmachten nu op weg zijn naar de kernwapenvrije wereld, waar Obama zich dit voorjaar in Praag voor uitgesproken heeft (en waarvoor in Moskou geen steun bestaat). Maar het akkoord geeft voor het eerst sinds jaren weer inhoud aan de verplichting die het verdrag tegen de verspreiding van kernwapens, het Non-Proliferatieverdrag, oplegt aan de aangesloten kernmachten: werk maken van nucleaire ontwapening. In die richting is nu, na de reeks belangrijke ontwapeningsakkoorden van de jaren tachtig en negentig, weer een stap gezet.

De overeenkomst van gisteren is nog niet meer dan een akkoord in grote lijnen – onderhandelaars van beide landen moeten het de komende maanden nog eens worden over de details. In december loopt het belangrijke START-verdrag (Strategic Arms Reduction Treaty) uit 1991 af, dat geleid heeft tot de afschaffing van meer dan driekwart van alle strategische kernwapens. Op basis van de grote lijnen die Obama en Medvedev gisteren afgesproken hebben moet er binnen vijf maanden (wat voor wapenbeheersingsoverleg erg kort dag is) een vervolgverdrag zijn.

Als het lukt in december overeenstemming te bereiken over zo’n opvolger van het START-verdrag, hoopt Obama verder te kunnen bouwen aan zijn nucleaire beleid. Hij heeft al aangekondigd een poging te willen wagen om het Kernstopverdrag (CTBT, Comprehensive Test Ban Treaty, uit 1996), waarvan ratificatie in 1999 geblokkeerd werd door de Senaat, alsnog goedgekeurd te krijgen. Ook heeft hij aangekondigd volgend jaar een grote conferentie over de toekomst van kernwapens en wapenbeheersing te willen beleggen in Washington.

Ondertussen is het belangrijkste instrument waarmee de vorige Amerikaanse president zijn land wilde beschermen tegen kernwapens voorlopig in de ijskast gezet. Obama had eerder al gezegd dat hij alleen wil doorgaan met de bouw van het raketschild, waarvan onderdelen moeten komen te staan in Tsjechië en Polen, als het technisch haalbaar en betaalbaar is. Rusland, dat zich steeds een fel tegenstander heeft getoond van het schild, zei aanvankelijk alleen over nucleaire wapenbeheersing te willen praten als het schild van tafel was.

Nu is overeengekomen dat beide landen voorlopig eerst samen zullen studeren op de dreiging waar het schild volgens de Amerikanen tegen bedoeld is (raketten die Iran zou kunnen ontwikkelen) en de mogelijkheid alsnog tot samenwerking te komen bij het gebruik van de installatie.