In Amsterdam zal 't nog wel even duren

Sinds vorige week zijn de Zweden voorzitter van de EU. Tijd om hun klimaatbeleid te exporteren, vinden ze.

Maar hun invloed op de rest van Europa zal niet groot zijn.

dobbers

Het is niet moeilijk te begrijpen waarom Hammarby Sjöstad in trek is bij twintigers en dertigers. Er rijden weinig auto’s in de nieuwe wijk van Stockholm, gebouwd op een oud industrieterrein. Een paar minuten wandelen en je hebt fantastisch uitzicht over het water. Met een veerboot ben je zo in het centrum van de stad.

Bovendien is wonen in Hammarby Sjöstad goed voor het geweten. Een deel van de bewoners kookt op biogas, gemaakt van drab uit hun eigen rioolwater. Vuilniszakken verdwijnen in buizen onder de grond – gescheiden uiteraard. Vrachtwagens verzamelen het afval op een aantal centrale plekken.

„Vuilnisauto’s rijden 208 kilometer per jaar in deze wijk”, zegt Gunnar Söderholm, directeur Milieuzaken van de gemeente Stockholm. „Zonder dat ondergrondse systeem zouden ze 2.828 kilometer per jaar moeten rijden.” Het betekent niet alleen minder herrie en vuile lucht, maar ook minder kans op ongelukken.

Het ‘Zweedse model’ betekende altijd: hoge belastingen en de beste sociale voorzieningen. Maar het staat ook, zeggen de Zweden, voor een vooruitstrevend klimaatbeleid. Ze willen daarmee een voorbeeld zijn voor de rest van Europa.

En dat komt goed uit. Sinds vorige week zijn de Zweden voorzitter van de Europese Unie. Ze zullen de EU de komende maanden vertegenwoordigen in de onderhandelingen die in december in Kopenhagen moeten worden afgerond met een internationaal klimaatverdrag. Namens de EU mag de Zweedse premier Fredrik Reinfeldt ook aanschuiven bij de G8 in Italië – de jaarlijkse ontmoeting van wereldleiders die morgen begint, en waar onder meer het klimaat op de agenda staat.

Zoals Zweden voorop wil lopen in Europa, zo wil Europa een voorbeeld zijn voor de rest van de wereld, als het gaat om klimaatbeleid. EU-landen hebben afgesproken dat ze de uitstoot van het broeikasgas CO2 in 2020 zullen terugdringen met 20 procent ten opzichte van 1990. Ze hebben gezegd zelfs nog verder te gaan: 30 procent. Op voorwaarde dat andere rijke landen meedoen in Kopenhagen.

Kan Zweden ervoor zorgen dat Europa nog meer doet? Het antwoord is: nauwelijks. Ingrijpende nieuwe maatregelen zijn de komende maanden niet te verwachten. De rol van een EU-voorzitter is nu eenmaal beperkt. Het zou al tamelijk spectaculair zijn als Zweden andere EU-landen zo ver krijgt dat ze zich houden aan gemaakte afspraken. En dat ze de internationale klimaatonderhandelingen niet saboteren. Sommige landen – met name Polen en Italië – vonden de afgesproken 20 procent CO2-reductie al te ver gaan. Diplomaten in Brussel zijn bang dat die landen het niet zo erg vinden als de onderhandelingen in Kopenhagen mislukken. Dan hoeven ze niet nog meer te doen.

Het is een misverstand dat milieumaatregelen alleen maar geld kosten en dus slecht zijn voor de economie, zegt Reinfeldt in Stockholm tegen een groep Europese journalisten. „De uitstoot van CO2 in Zweden is sinds 1990 afgenomen met 10 procent. De economie is sindsdien gegroeid met 50 procent.” De Zweedse regering zou graag zien dat Europa een ‘CO2-tax’ invoert die het gebruik van fossiele brandstoffen relatief duurder maakt ten opzichte van bijvoorbeeld ethanol, turf en afval. Zweden deed dat zelf al in 1991.

De belangrijkste functie van Zweden is wellicht dan ook dat het land het goede voorbeeld geeft, daarbij gesteund door de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. Voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie wordt vaak verweten dat hij geen groot project heeft voor Europa, zoals zijn voorgangers. Die voerden de euro in of breidden de EU uit met nieuwe landen. Barroso wil zich bewijzen door een leidende rol te spelen in de ‘klimaatcrisis’. Maar ook de Europese Commissie moet het vooral hebben van wijzen op goede voorbeelden. Ze deed dat door Stockholm uit te roepen tot eerste ‘groene hoofdstad’ van Europa.

Stockholm loopt inderdaad voorop. Al in de jaren zeventig van de vorige eeuw werd het water rond de stad, die gebouwd is op eilanden, schoongemaakt. In het centrum staan nu bordjes met fiske regler, regels voor vissers. Midden in de stad met 800.000 inwoners kun je zalm en zeeforel vangen.

De afgelopen jaren kocht de gemeente vierhonderd bussen die rijden op ethanol – schoner dan benzine of diesel. Het zou het grootste wagenpark van ethanolbussen in de wereld zijn. Ook rijden er zo’n honderd bussen op biogas.

In het centrum van Stockholm komt een nieuw kantoorgebouw van de Zweedse spoorwegen. Ook daar zal een onconventionele energiebron worden gebruikt: de lichaamswarmte van de passagiers in de hal van het Centraal Station. „Het werkt heel simpel”, zegt Gunnar Söderholm van de dienst Milieuzaken. „De warme lucht wordt gewoon uit de hal gezogen.”

Voorstanders van een vooruitstrevend milieubeleid, zoals de Zweden, zeggen dat dat zelfs goed is voor de economie. Wie het eerst nieuwe klimaattechnologie ontwikkelt, kan die exporteren en er geld aan verdienen. Zoals het bedrijf dat het systeem heeft bedacht voor ondergrondse afvalverzameling in Hammarby Sjöstad. Een deel van dat afval wordt in een nabijgelegen centrale verbrand. Het wordt onder meer gebruikt voor de centrale verwarming van de wijk.

Zweden haalt nu ruim 40 procent van zijn energiebehoefte uit hernieuwbare bronnen (zon, water, wind, biomassa). In 2020 moet dat 50 procent zijn, zo is afgesproken binnen de Europese Unie. Alle EU-landen hebben zo’n doelstelling gekregen. Nederland moet zijn aandeel hernieuwbare energie verhogen van 3 procent nu naar 14 procent in 2020.

Maar is het genoeg? Om aan de wens van wetenschappers te voldoen – voorkomen dat de aarde meer dan 2 graden Celsius opwarmt – zouden rijke landen hun CO2-uitstoot moeten verminderen met 25 tot 40 procent in 2020. „Maar als je alles bij elkaar optelt wat Europa, de VS en Japan nu beloven, dan is dat gewoon te weinig. Het is ongeveer tweederde van wat we op zijn minst zouden moeten doen”, zegt Lars-Erik Liljelund, de belangrijkste klimaatadviseur van de Zweedse regering.

En Zweden? Dat land lijkt nu al de ecohemel op aarde. Maar ook Zweden zou meer moeten doen, zegt Maria Wetterstrand, parlementariër voor de Zweedse groenen. Er zou bijvoorbeeld meer geïnvesteerd kunnen worden in spoorwegen, zodat er minder vliegverkeer nodig is in het uitgestrekte land.

En, zegt Wetterstrand, de Zweedse regering lobbyde tegen Europese wetgeving die autofabrikant Volvo verplicht om zuinigere motoren te maken. Zweden heeft nu een centrum-rechtse regering, die zegt het milieu heel serieus te nemen, nadat jarenlang de sociaal-democraten aan de macht waren. „Maar iedere regering gaat plat op de buik voor Volvo.

Volvo gebruikt in Zweden twee keer zoveel elektriciteit als in een Belgische fabriek om dezelfde auto te maken. Elektriciteit is hier toch goedkoop, dankzij de kerncentrales die we hebben.” Zweden twijfelt nog over de bouw van nieuwe kerncentrales.