Een verlaten haven viert feest

De Japanse export is door de crisis in een jaar tijd gehalveerd. Dat merkt ook Yokohama, de grootste exporthaven van het land. Tot eind vorig jaar ging het nog aardig, nu is de haven nagenoeg leeg.

Hoog torent de Bei Buridji, de Baai Brug, boven de haven van Yokohama uit. Onder het dubbele wegendek waarover het verkeer dendert, ligt de Honmoku-terminal. Eén schip is er afgemeerd en één vrachtwagen rijdt er met containers. „Het is leeg”, zegt Shinichi Otake, wandelend door zijn opslagloodsen. In normale tijden is volgens hem 80 tot 90 procent van de loodsen in gebruik. Otake werkt voor K-Line, een van de grote containerrederijen van Japan. Maar dit zijn geen normale tijden. „Nu is slechts 25 procent in gebruik”, zegt hij.

De malaise geldt ook voor de andere Japanse rederijen. Met het blote oog peilt Otake een schip van de concurrerende rederij NYK, die een paar honderd meter verderop vanaf een andere pier de haven uit vaart. „Normaal gesproken vaart dat schip met zes rijen containers opgestapeld. Ik tel er nu maar drie.”

Tot eind 2008 ging het volgens hem met de haven aardig. Toen sloeg de economische crisis toe en zakte de handel bijna helemaal in. K-Line heeft nog zijn tarieven verlaagt. „Maar er valt domweg niets te vervoeren”, zegt Otake. „We vielen terug van honderd naar nul.”

De crisis treft Japan hard. De export van het land is gehalveerd en de terugval verloopt door de ook nog eens ongunstige wisselkoers harder dan bij de grootste industriële exporteurs, Duitsland en China. De zwaarst getroffen sectoren zijn de elektronica- en auto-industrie.

Gewoonlijk verscheept Yokohama vanaf de Daikokun Pier jaarlijks 700.000 tot 800.000 auto’s uit de nabijgelegen Nissan-fabriek en uit Toyota Stad nabij de zuidelijker gelegen metropool Nagoya. Maar de recessie heeft Nissan (dochter van het Franse Renault) en Toyota gedwongen tot halvering van hun Japanse autoproductie.

Een derde van alle exportgoederen in Yokohama bestaat uit auto’s en nog eens bijna 13 procent uit auto-onderdelen, zegt Hiroyuki Oohama van Yokohama’s havenkantoor, verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de handel. „Onze haven merkt het meteen.”

Ook slinkt het containervervoer. In Yokohama in het eerste kwartaal van 2009 met 30 procent. „Een teruggang als deze heeft de haven sinds de opening, 150 jaar geleden, nog niet meegemaakt”, zegt Oohama.

De malaise wordt in de hele havenstad gevoeld. Ruim een kwart van de werkende bevolking in Yokohama is op een of andere manier bij de haven betrokken. De gemeente Yokohama probeert de vervoerssector te stimuleren door kleinere bedrijven met subsidies te ondersteunen en de haventarieven om aan te meren, te verlagen. Maar het heeft geen zin om schepen naar Yokohama te lokken als er amper iets te vervoeren valt, geven ze op het havenkantoor toe.

Otake leidt zijn bezoek rond door het kleine lokale kantoor van K-Line, in het centrum van de stad, waar hij de leiding heeft. Hij zal deze maand 3 van de 20 mensen moeten ontslaan, vertelt hij. Ook heeft hij een maximum gesteld voor het aantal overuren dat mensen mogen maken. Otake laat vrachtlijsten zien waaruit blijkt hoe hard de omzet terugloopt. De bezettingsgraad van veel autoschepen, die normaliter meer dan zesduizend voertuigen vervoeren, was tijdens hun laatste reis minder dan 50 procent.

K-Line moet veel autoschepen afstoten: elf car carriers (capaciteit 5.500 auto’s per boot) gaan terug naar de leasemaatschappij, zes worden er gesloopt. Er blijven nog 74 autoboten over.

Op de meeste schepen zijn alleen de kapitein en de stuurman Japans. De rest van de bemanning komt voor het merendeel uit de Filippijnen of Brazilië. Otake wijst met zijn hoofd naar een uithoek van de stad: „Ze wonen met zoveel mogelijk mensen in één appartement om de kosten te delen, te wachten tot de handel weer aantrekt.”

Het kost K-Line geld, elke keer als er weer een halfleeg schip tegen gereduceerd tarief de haven van Yokohama uit vaart. Otake verwacht niet dat het zeevervoer erg snel op het oude niveau terugkeert: „We kruipen nu stapje voor stapje uit het dal.” Hij beeldt het voor zijn bezoeker uit, klimmend met zijn handen.

De laatste maanden trekken de tarieven voor internationale scheepvaart wel iets aan, blijkt uit de Baltic Dry Index, de graadmeter voor scheepvaarttarieven. Maar het zal nog zeker tot 2013 duren voordat de Japanse export weer op zijn piekniveau is van begin 2008, zegt Dan Ryan, analist van het Amerikaanse onderzoeksbureau Global Insight. Hij verwacht dat Japanse exportbedrijven met nog meer kracht productie zullen uitbesteden naar lagelonenlanden in Azië om op hun kosten te besparen.

Het feestcomité van Yokohama wil niet wachten tot 2013. Het 150-jarig bestaan van de haven van Yokohama wordt dit jaar gevierd zoals was gepland: met festivals, vuurwerk, overvliegende straaljagers en ander spektakel. In een lege haven.