Een klein beetje begrip

Op de Dam stond een groepje meisjes de Dood te pesten. Die probeerde doodstil te staan, als levend standbeeld, maar ze trokken hem steeds vanachter aan zijn zwarte pij. Nooit gedacht dat ik nog eens medelijden met de Dood zou hebben. Het ging trouwens in één moeite door, want ik liep net al medelijden met Lynndie England te hebben. Dat had ik ook nooit gedacht, nee. Lynndie England, de jonge Amerikaanse vrouw die in Abu Ghraib gefotografeerd werd, terwijl ze met omhooggestoken duimen bij naakte en anderszins vernederde Iraakse gevangenen stond.

Het kwam doordat ik net naar This American Life van vorige week luisterde. Daar werd haar verhaal verteld: Englands huwelijk liep stuk voor ze werd uitgezonden, een oudere militair troostte haar, ze kregen een relatie. Hij hemelde haar op, maakte veel foto’s van haar. Daar ging hij in Irak mee door, maar dan bij de gevangenen. Die werden vernederd, ja, zei England, maar dat stelde niets voor vergeleken bij de martelingen die de Amerikaanse soldaten ook moesten uitvoeren. Opdracht van hogerhand. Hogerhand werd niet berecht, England kreeg drie jaar cel, ‘omdat ze op foto’s stond’, zegt ze. Intussen verliet haar vriend haar terwijl ze zwanger van hem was. Hij trouwde met een andere vrouwelijke collega.

Natuurlijk valt het niet goed te praten wat er in Abu Ghraib gebeurd is, maar ineens had ik het gevoel dat ik England een béétje begreep. Ja, het was allang bekend dat heel gewone mensen gemakkelijk tot heel slecht gedrag te brengen zijn, al is het maar uit films over de Tweede Wereldoorlog. Maar toch is het anders om zo iemand zelf te horen, te leren kennen bijna.

Maar nu is het volgende weer raar. Ik begrijp Lynndie England dus een beetje, maar mensen die ik ken en die altijd extreem onaardig zijn of financieel de boel oplichten – alledaagse slechtheid zeg maar – begrijp ik nog totaal niet. Wat zou daarvoor nodig zijn? Drie jaar cel en een radio-interview? Zodra ik het weet, ga ik het regelen.

In De Theoriefabriek bespreekt Ellen de Bruin elke week al dan niet gangbare theorieën over menselijk gedrag.