Democratie

President Obama heeft zojuist een toespraak gehouden op de Nieuwe Economische School, een van de liberale universiteiten van Rusland. Het was een indrukwekkend betoog, waarin hij de Russische verdiensten op gebied van literatuur, kunst en wetenschap benadrukte en zijn best deed om het vertrouwen van zijn jonge publiek te winnen. Dat lukte hem goed, want de aanwezige studenten en docenten waren diep van zijn woorden onder de indruk.

Het knappe aan Obama is dat hij - anders dan de meeste politici, de Russische voorop - niet in clichés spreekt, maar een inhoudelijk verhaal afsteekt, waarin zijn persoonlijke geschiedenis als voorbeeld dient om te laten zien dat de wereld vooruitgang kent. ,,Anders was iemand die er zo uitziet als ik nooit president van de Verenigde Staten geworden”, zei hij.

Het deed me denken aan wat een Duitse correspondent gisteren in het Kremlin opmerkte: ,,Wat zou er gebeurd zijn als Medvedev in Amerika was geboren en Obama in Rusland?” vroeg hij, om vervolgens zelf antwoord te geven op die vraag. ,,Waarschijnlijk was Medvedev lid van de raad van bestuur van een groot bedrijf geweest en Obama een mensenrechtenadvocaat zoals de in januari vermoorde Markjelov. Want als president maakt een zwarte in Rusland dankzij het racisme geen kans.”

Obama begon zijn speech met het betuigen van zijn respect aan de Russische literatuur die de wereld inzicht heeft gegeven in de diepten van de menselijke ziel. Daarna volgde een hulde aan de Russische wetenschap, die de mens in de ruimte heeft gebracht. Hij benadrukte dat die erfenis ook in Amerika is beland, gezien het grote aantal Russische immigranten daar.

Daarna schakelde hij over op de economie, met een citaat van Poesjkin: ,,Je doet net zoveel inspiratie op in de geometrie als in de poëzie.” Een uitspraak die ik huldig, omdat een gedegen kennis van de wiskunde meer bijdraagt tot helder denken dan het lezen van een goed gedicht of een goede roman.

De studenten in de zaal noemde hij de toekomst van Rusland. ,,Jullie zijn de laatste generatie die is geboren tijdens de Koude Oorlog, al hebben jullie de donkerste dagen van die Koude Oorlog niet meegemaakt.”  En even later: ,,De volkeren van Oost-Europa en Rusland wilden een vreedzaam einde aan die Koude Oorlog.” Waarmee hij verwees naar de democratische en hervormingsgezinde bewegingen die rond 1989 actief waren in dat deel van de wereld.

Vervolgens benadrukte Obama de grote offers die het Russische volk de afgelopen twintig jaar heeft gemaakt. En ook zei hij dat er in die tijd een grotere welvaart en een belangrijke vooruitgang zijn bereikt. Hij besloot dit deel van zijn speech met de woorden: ,,De Verenigde Staten willen een sterk, vreedzaam en welvarend Rusland.” Daarna begon hij over nucleaire ontwapening en het belang van het antiraketschild als garantie tegen raketaanvallen van Noord-Korea en Iran en het belang van samenwerking tussen Rusland en Amerika.

Ook waarschuwde hij Rusland impliciet soevereine staten als Oekraïne en Georgië met rust te laten en hun grenzen te respecteren. Het was wat hij op de persconferentie van gisteren ook al min of meer had gezegd. ,,In 2009, toont een grootmacht zijn kracht niet door andere landen te domineren of te demoniseren”, zei hij. ,,De dagen dat imperia soevereine staten konden dreigen als stukken op een schaakbord zijn voorbij.”

Maar even later kwam het klapstuk. Want de president was beland bij het thema democratie. En daarin gaf hij de huidige heersers van Rusland er eigenlijk genadeloos van langs. ,,Een volwassen rechtsstaat is een voorwaarde voor economische bloei, zoals president Medvedev heeft gezegd”, zei hij. ,,En daarom is een democratische regering zo belangrijk als bescherming van de burgers van een land. Vrijheid van meningsuiting en vergadering zijn essentieel in zo’n democratie. Een rechtsstaat is het beste wapen tegen corruptie en bevordert het zakenleven.”

Daarop volgde de meest veelzeggende zin uit het hele betoog: ,,Een regering die alleen met zijn eigen macht bezig is, heeft geen toekomst.” En door die woorden was ik gerustgesteld, want Obama heeft blijkbaar heel goed door hoe Rusland wordt geregeerd.  Hij kreeg dan ook een staande, zij het beheerste ovatie van de studenten.

De toespraak is niet live op de twee belangrijkste kanalen van de staatstelevisie uitgezonden (wel op Vesti-24, maar dan met een vaak niet kloppende simultaan-vertaling, vooral als het over democratische waarden ging). Blijkbaar was de inhoud te controversieel. Obama’s bevlogen woorden zouden de gewone Rus namelijk wel eens op andere gedachten kunnen brengen.