Maatschappelijk bedrijf mag dividend uitkeren

Instellingen die zich omvormen tot een zogeheten maatschappelijke onderneming mogen voortaan privaat kapitaal aantrekken en een deel van de winst uitkeren. Dat staat in een wetsvoorstel dat minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) vandaag aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.

De nieuwe juridische ondernemingsvorm is bedoeld voor woningcorporaties, zorginstellingen, ziekenhuizen, scholen en andere instellingen die een maatschappelijk belang nastreven. Nu zijn die nog vooral ondergebracht in stichtingen en verenigingen.

De veelal kleinschalige, door vrijwilligers bestuurde instellingen hebben zich ontwikkeld tot grote, professioneel geleide organisaties, schrijft Hirsch Ballin. Hun financiële belangen zijn toegenomen en daarmee de eisen die de maatschappij aan hun dienstverlening stelt. Om die reden wil de minister dat dergelijke ondernemingen „slagvaardiger” kunnen optreden. Zijn wetsvoorstel doet recht aan hun professionaliteit, meent hij. Tegelijkertijd wil de minister voorkomen dat investeerders als aandeelhouders de koers van de onderneming kunnen bepalen. Het maatschappelijk belang moet voorop blijven staan, „niet het particuliere belang”.

De ontwikkeling van de nieuwe rechtsvorm voor instellingen in die semipublieke sector is in het regeerakkoord aangekondigd. De coalitie is van mening dat de professionalisering van dergelijke instellingen moet worden gehonoreerd.

Volgens Hirsch Ballin verschaft zijn wetsvoorstel vooral „een besluitvormingsstructuur voor de belangrijkste ondernemingsbeslissingen, waarin het interne toezicht is geregeld, alsmede het overleg met en de verantwoording aan belanghebbenden”. Die belanghebbenden mogen het bestuur advies geven over belangrijke beslissingen, zoals een fusie of een grote investering. Daarnaast mogen de geldverschaffers een toezichthouder voordragen of de rechter vragen een falende commissaris te ontslaan.

Bij de maatschappelijke ondernemingen hebben de private kapitaalverschaffers in beginsel recht op een winstuitkering die van te voren wordt afgesproken. Maar de beslissing tot het uitkeren van winst is voorbehouden aan het bestuur, dat geen winst uitkeert als de continuïteit of solvabiliteit van de onderneming in gevaar komt.