Een nieuwe asfaltlaag, meer krijgt Obama niet

Rusland en de VS hebben tal van problemen te bespreken.

Toch levert Obama’s bezoek aan Moskou waarschijnlijk weinig concrete resultaten op.

De Tverstraat, de belangrijkste verkeersader in het Moskouse centrum, is afgelopen weekeinde deels van een nieuwe asfaltlaag voorzien. Het plotselinge wegonderhoud werd uitgevoerd voor de komst van president Barack Obama, die sinds vanmorgen in het Ritz-Carlton Hotel in diezelfde straat logeert.

Maar bij die overhaast aangebrachte asfaltschil blijft het, voor zover het Obama’s onthaal betreft. Want verder wordt in Moskou amper aandacht besteed aan zijn bezoek. Nergens hangen Amerikaanse vlaggen of banieren die de populaire president welkom heten. Zelfs de staatstelevisie heeft tot nog toe vrijwel geen aandacht aan zijn komst besteed. Alsof het Kremlin bang is voor een spontane uitbarsting van Obamania.

Die stilte is tekenend voor de slechte verhouding tussen het Witte Huis en het Kremlin. En ook al heeft president Medvedev Obama een aantal politieke cadeaus aangeboden, zoals het openstellen van het Russische luchtruim voor Amerikaanse transportvliegtuigen naar Afghanistan, nog ziet het er niet naar uit dat de komende dagen veel concrete resultaten zullen opleveren.

De voornaamste reden daarvoor is dat het Kremlin de Verenigde Staten nog altijd als de grootste bedreiging voor Rusland beschouwt. De Amerikanen zouden er volgens dat vijandbeeld op uit zijn Rusland te omsingelen en klein te houden. Dat de Russische pers vorige week meldde dat Obama in 2005 als lid van een Amerikaanse ontwapeningsdelegatie enkele uren in de stad Perm werd vastgehouden, omdat het militaire vliegtuig waarmee hij vloog een spionagetoestel zou zijn geweest, lijkt dan ook een poging om zijn onbevlekte imago een deuk toe te brengen.

Volgens een onderzoek van het opiniebureau Vtsiom denkt 46 procent van de gewone Russen positief over de Verenigde Staten. Die uitkomst zegt veel over de uiteenlopende belangen van de bevolking en de machtselite in Rusland. De gewone Russen willen een welvaart- en een rechtsstaat naar westers voorbeeld, waarin het midden- en kleinbedrijf kan worden opgebouwd. De machtselite streeft daarentegen weliswaar naar integratie in het Westen, maar wil tegelijkertijd de samenleving van het Westen afsluiten en zoveel mogelijk de huidige machtsstructuur, die wegens zakelijke belangen weinig baat heeft bij een rechtsstaat, handhaven.

Het grootste struikelblok voor een goede wederzijdse verstandhouding is het hardnekkige Russische verzet tegen het door de Amerikanen verlangde NAVO-lidmaatschap van Oekraïne en Georgië. Rusland beschouwt die landen als onderdeel van zijn invloedssfeer, waar de Verenigde Staten niets te zoeken hebben.

Een bijkomende factor is dat Rusland zich in Georgië niet houdt aan het staakt-het-vurenverdrag dat na de augustusoorlog van vorig jaar door de EU tot stand werd gebracht. Ook is de erkenning door Moskou van de onafhankelijkheid van de Georgische separatistische gebieden Zuid-Ossetië en Abchazië een permanente bron van ergernis voor het Westen, evenals de onder druk van Rusland gestaakte vredesmissies van de VN in Abchazië en van de OVSE in Zuid-Ossetië. Samen met de Russische militaire oefeningen die tot vandaag op de Noord-Kaukasus worden gehouden hebben die stappen nieuwe spanningen veroorzaakt aan de grenzen van Georgië.

Dan Iran. Het Kremlin is een goede vriend van het regime in Teheran, dat het helpt bij de bouw van een kerncentrale. In de VN-Veiligheidsraad keert het zich voortdurend tegen het instellen van sancties tegen Iran en steunt het de recente verkiezingsoverwinning van president Ahmadinejad. Tegelijkertijd heeft Rusland er net als de VS belang bij dat Iran zich niet tot een kernmacht ontwikkelt.

Resultaat kan alleen worden bereikt op het gebied van een nieuwe overeenkomst over de beheersing van strategische kernwapens, ter vervanging van het aflopende START-verdrag. Het Kremlin heeft zo’n verdrag hard nodig, omdat het zich geen nieuwe wapenwedloop kan veroorloven en het zijn eigen verouderde kernwapenarsenaal wil afbouwen. Op dit moment probeert het Kremlin de ondertekening van het verdrag nog afhankelijk te maken van het staken of aanpassen van de bouw van het strategische Amerikaanse antiraketschild, maar die koppeling is niet lang vol te houden omdat de Amerikanen niet bereid zijn tot koehandel.

Een ander gemeenschappelijk belang hebben de beide landen in Afghanistan. Want ook Rusland wil dat het islamitische fundamentalisme wordt ingedamd, dat als een veenbrand door zijn deelrepublieken Ingoesjetië en Dagestan trekt.

Alleen voor de lieve vrede lijkt Obama dus veroordeeld tot een Realpolitik, die erop neerkomt dat hij zich op concrete internationale zaken richt en de Russische binnenlandse politiek grotendeels laat voor wat die is.

Niet voor niets spreekt Obama dinsdagochtend met Poetin, omdat hij heel goed weet wie de echte macht in Rusland heeft. De uitkomst van die ontmoeting zal dan ook veel meer betekenis hebben voor de betrekkingen tussen Rusland en de VS dan het geplande vier uur durende onderhoud met Dmitri Medvedev.