Afgewezen VN-chef kapittelt junta Birma om Suu Kyi

VN-chef Ban Ki-moon bepleitte afgelopen weekeinde in Birma weer vrijlating van Aung San Suu Kyi. Tevergeefs. Faalde daarmee ook zijn missie?

De kans is groot dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties besluit tot nieuwe sancties tegen het militaire regime in Birma. Dat was althans de reactie van de Britse premier Gordon Brown zaterdag op diens weblog na de mislukte missie van de VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon aan Birma. Ban vertrok zaterdagavond met lege handen uit Birma, na een bezoek van twee dagen.

De secretaris-generaal had voor zijn vertrek donderdagavond al tegen verslaggevers in Singapore gezegd dat hij een „zeer taaie reis” verwachtte. Dat bleek achteraf nog een understatement. Ban Ki-moon heeft in een gesprek met generaal Than Shwe, de leider van de Birmese junta, de vrijlating van alle ruim 2.000 politieke gevangenen aan de orde gesteld, te beginnen met Aung San Suu Kyi. Ban Ki-moon heeft verder gepleit voor het scheppen van goede voorwaarden voor geloofwaardige algemene verkiezingen volgend jaar.

Meer dan vage toezeggingen en een toespeling op het eigen terugtreden van Than Shwe heeft de secretaris-generaal niet gekregen. En voor een, symbolisch belangrijke, ontmoeting met de voorvrouw van de oppositie, Aung San Suu Kyi, kreeg hij geen toestemming.

Suu Kyi brengt haar jaren door in huisarrest. Sinds mei dit jaar staat zij bovendien terecht nadat een Amerikaan, onuitgenodigd, haar huis was binnengedrongen. Dat was ook het argument waarmee Ban toegang tot de Nobelprijswinnares werd ontzegd.

Ban Ki-moon luchtte zijn hart tijdens een niet eerder vertoonde toespraak in Rangoon voor een publiek van 500 diplomaten, vertegenwoordigers van oppositiepartijen en niet-gouvernementele organisaties. Hij kapittelde de militaire machthebbers openlijk over schendingen van de mensenrechten en gebrek aan respect voor de menselijke waardigheid. Hij sprak zijn „diepe teleurstelling” uit over de weigering van generaal Than Shwe om Suu kyi te mogen bezoeken. „Ik geloof dat de regering van Myanmar (de naam van Birma sinds de militaire machtsovername, red.) een unieke gelegenheid heeft gemist om zijn betrokkenheid te tonen bij een nieuwe tijd van politieke openheid.”

Volgens Ban Ki-moon moet Suu Kyi „zonder verdere vertraging” in de gelegenheid worden gesteld om deel te nemen aan het politieke proces in haar land. De partij van Suu Kyi, de Nationale Liga voor Democratie (NLD), won de laatste democratische verkiezingen in 1990, maar werd direct opzij gezet door de militairen.

Ban Ki-moon bezorgde de junta met zijn openlijke kritiek, geventileerd in eigen land, aanzienlijk gezichtsverlies. Tegelijkertijd heeft zijn bezoek vragen opgeroepen omtrent zijn eigen doeltreffendheid. Een analist waarschuwde vrijdag op de website The Irrawaddy dat de reputatie van de VN-topman „op weg gaat naar het diplomatieke kerkhof” indien hij geen politieke resultaten zou boeken.

Daar staat tegenover dat Ban Ki-moon zelf niet stond te springen om naar Birma te gaan. Eerder legde hij een verzoek naast zich neer van 112 voormalige regeringsleiders uit de hele wereld om in Birma aan te dringen op de vrijlating van politieke gevangenen. Woordvoerders van de partij van Suu Kyi, de NLD, zeiden dan ook afgelopen weekeinde dat het mislukken van de missie niet de fout was van Ban Ki-moon, maar van de junta.