Uitverkoop van aandelen niet geliefd bij beleggers

Bedrijven in financiële nood hebben een paardemiddel om extra geld aan te trekken: een zogeheten claimemissie. Beleggers zijn er niet tuk op.

Tegen de claimemissie van Wavin stemmen kon hij niet, zegt Errol Keijner van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) direct na afloop van de aandeelhoudersvergadering van buizenmaker Wavin gisteren. Het bedrijf heeft de kapitaalinjectie te hard nodig om van een deel van de hoge schuldenlast af te komen die het bedrijf in deze crisis als een molensteen om de nek hangt.

Maar bestuurders en commissarissen verantwoordelijk houden voor deze noodsprong, dat kon hij wel. „Ze zijn bewust met een hoge schuldenlast naar de beurs gegaan in 2006”, zegt hij. „In goede tijden boek je dan een hoger rendement. Maar in slechte tijden tikt het ook extra hard aan. Een cyclisch bedrijf als Wavin moet dat risico gewoon niet nemen. Daar hebben wij toen al voor gewaarschuwd.”

Nu moet Wavin een beroep doen op zijn aandeelhouders om het overeind te houden. Als Wavin failliet gaat, zijn die alles kwijt. Om de zelfde reden stemden ook de aandeelhouders van Tomtom eerder deze week op een aandeelhoudersvergadering in met de claimemissie van deze producent van navigatiesystemen. „Ook die is essentieel, maar het bedrijf heeft natuurlijk een veel te dure overname gedaan”, zegt Keijner. Eind 2007 kocht Tomtom voor 2,9 miljard euro kaartenmaker Tele Atlas. Het op dat moment schuldenvrije Tomtom had ineens een solvabiliteit van slechts 16 procent.

De claimemissie is weer helemaal terug. Impopulair bij beleggers. Een noodsprong voor bedrijven die door te grote ambities, te riskante financiering of te zwak management in de problemen zijn gekomen. En een populair speeltje voor banken.

Bij een claimemissie krijgen alle bestaande aandeelhouders de mogelijkheid om met korting nieuwe aandelen aan te schaffen. Hebben ze daar het geld niet voor, dan kunnen ze hun rechten op die nieuwe aandelen doorverkopen aan geïnteresseerde beleggers. Alleen verwatert dan hun belang in een onderneming. Ook kunnen ze besluiten zowel hun aandeel als de claims te verkopen en daarmee een bedrijf vaarwel te zeggen zonder dat ze verder verlies lijden ten opzichte van de beurskoers.

Deze week werd niet alleen voor beleggers van Tomtom en Wavin , maar ook voor die van bouwbedrijf Heijmans duidelijk welk beroep die bedrijven op hun aandeelhouders doen. Uitzendconcern USG heeft een verwachte claimemissie nog net kunnen vermijden door met de banken de afspraken te verruimen.

„Er was voor veel bedrijven een race om nog voor de zomervakantie een aankondiging van de emissie te kunnen doen”, geeft Martin Coenen van accountants- en adviesbureau PricewaterhouseCoopers (PwC) als verklaring voor de vele aankondigingen. „ Anders zijn ook de institutionele beleggers met vakantie. Nu hebben ze nog de appetijt. Na de zomer moet je dat als bedrijf nog maar afwachten.” Maar hij verwacht nog een flink aantal claimemissies na de zomer. Door analisten worden bedrijven als Aalberts Industries, bouwer BAM en voedingsmiddelenbedrijf Wessanen als belangrijke kandidaten genoemd.

In de goede economische jaren hebben die bedrijven meer schuld op zich genomen dan ze nu aankunnen. Een lening afsluiten was tussen 2003 en 2007 niet moeilijk. Bedrijven konden shoppen tussen de banken, maar deze verbonden de bedrijven nog wel aan enige leningsvoorwaarden. Overmoedig dachten bedrijven daar met gemak aan te kunnen blijven voldoen.

In de crisis zakken ze door hun bankenconvenanten, zoals dat heet. Ook al betalen ze hun rente op tijd, dat wil nog niet zeggen dat ze zich aan de afspraken houden. Hun schuld is bijvoorbeeld te hoog ten opzichte van het bedrijfsresultaat, zodat ze niet meer aan de zogeheten hefboomratio voldoen. Of de rentedekking is niet in orde, wat wil zeggen dat de gevraagde verhouding tussen rentelasten en bedrijfsresultaat niet gehaald wordt.

Herfinanciering is dan noodzakelijk. Bankiers zien de claimemissie als een mooi en beproefd middel. Zij zijn van risicovolle kredieten af, verstrekken tegelijkertijd nieuwe kredieten tegen hogere rentes en strijken provisie op over het begeleiden van de emissie. Het enige risico is dat zij de claimemissie moeten garanderen. Als te weinig beleggers erop inschrijven, dan moeten zij de aandelen zelf afnemen en hopen dat ze die kunnen verkopen als de beurskoers ooit weer stijgt. Maar claimemissies mislukken zelden.

Al zijn beleggers er zelden blij mee. „Ze worden met de rug tegen de muur gezet”, zegt adjunct-directeur Keijner van de VEB. „Maar als je pragmatisch kijkt, dan is er gewoon geen alternatief. ”

Nieuw is het instrument niet. Vorig jaar haalden banken die door de kredietcrisis in problemen waren gekomen het paardemiddel voor zichzelf uit de kast. Fortis en Royal Bank of Scotland, het tweetal dat zich verslikt had in de overname van ABN Amro, haalden voor miljarden uit de markt. In die hectische periode zag de Britse bank HBOS zijn claimemissie faliekant mislukken.

Tussen 2000 en 2003 schreven in Nederland KPN, Ahold en handelshuis Hagemeyer voor miljarden claimemissies uit. Overigens wel vaak nadat de top van het bedrijf was vervangen. Op de langere termijn profiteerden de aandeelhouders overigens flink van de koerssprong die de aandelen daarna maakte.

Keijner deed gisteren bij Wavin het voorstel om de bonussen terug te vragen van de bestuurders die deze prestatiebeloning in de goede tijden juist hadden gekregen door het rendement via de hoge schulden op te krikken. „President-commissaris Paul van den Hoek keek me glazig aan”, zegt de adjunct-directeur van de VEB. „Ook op de vraag of ze hier nog iets van geleerd hebben of dat ze weer het zelfde zullen doen als de economie weer is opgeleefd, kreeg ik geen antwoord.”

Toch realiseren bestuurders van bedrijven zich dat een claimemissie als een brevet van onvermogen wordt beschouwd. „Het is diep slikken voor ze en stellen deze zo lang mogelijk uit”, zegt Coenen van PwC. Als het enigszins kan proberen de bedrijven om hun leningsvoorwaarden op te rekken in de langdurige onderhandelingen die ze met banken voeren. Uitzendketen USG slaagde er deze week in om de ratio’s tijdelijk ruimer te krijgen, maar moet wel een fors hogere rente betalen.

Automatiseerder Ordina voldoet nog aan alle bankvoorwaarden, maar wilde de ellende voor zijn en verkocht als alternatief voor een claimemissie deze week ondershands nieuwe aandelen aan de investeringsmaatschappijen Cyrte en Janivo. Dat tweetal behoort tot de koopjesjagers die juist van deze tijd profiteren door goedkoop aandelen te kopen. Zij stapten ook al in bij Tomtom.

Zo bouwen ze een mooi belang op in bedrijven, waarvan ze verwachten dat de beurskoers bij een economische opleving flink hoger zal komen te liggen. Dat kan beleggers die nu diep slikken toch weer hoop bieden.

    • Daan van Lent