Poetin geeft afscheidscadeau aan Van der Veer

Eerst werd Shell door het Kremlin geschoffeerd in Sachalin. Nu wil Poetin dat het bedrijf meewerkt aan verdere projecten in het barre gebied. Waarom?

Op de valreep kreeg vertrekkend topman Jeroen van der Veer van energiebedrijf Shell nog een mooi, verrassend cadeau van de Russen. Vorige week zaterdag, vier dagen voor zijn officiële afscheid, had hij een ontmoeting met premier Poetin, in diens residentie in Novo Ogarjovo, even ten westen van Moskou. Van der Veer was er samen met zijn opvolger, Peter Voser. Poetin nodigde Shell uit deel te nemen aan de ontwikkeling van twee reusachtige olie- en gasprojecten: Sachalin III en IV.

Maar wacht eens! Had het Kremlin drie jaar eerder Shell niet geblameerd door het bedrijf te dwingen de helft van zijn belang in Sachalin II af te staan aan het Russische staatsbedrijf Gazprom? Waarom nodigde Poetin Shell nu dan opeens uit deel te nemen aan Sachalin III en IV? Staan de Russen opeens weer te springen om westerse investeringen, nu het economisch slecht gaat en de voor de Russische economie zo belangrijke olie- en gasinkomsten zijn gekelderd? Heeft Poetin zijn spierballentaal van destijds moeten inruilen voor een bescheidener toon?

En hoe zit het met Shell? Wil dat wel deelnemen aan Sachalin III en IV? Loopt het daarmee niet nog een keer het risico van een schoffering? Volgens Tom Ellacott van het Britse adviesbureau WoodMackenzie ligt het voor de hand dat Rusland een internationaal energiebedrijf als Shell betrekt bij zo’n groot en moeilijk project als Sachalin III of IV. „Bedrijven als Shell, het Britse BP of het Amerikaanse ExxonMobil hebben de technologie en de ervaring opgebouwd om in extreme omstandigheden grote projecten uit te voeren”, zegt hij. Zo heeft Gazprom samenwerking gezocht met het Franse Total en het Noorse StatoilHydro bij het ontginnen van het reusachtige Sjtokman-gasveld in de vrieskoude Barentszzee.

Volgens Coby van der Linde van het Clingendael Instituut is juist Shell geschikt als partner voor Sachalin III en IV, omdat het als projectleider van Sachalin II de omstandigheden ter plekke goed kent. En die liegen er niet om. In de winter kan de temperatuur zakken tot 45 graden onder nul. Het gebied is gevoelig voor aardbevingen – in de afgelopen 15 jaar hebben zich er twee voorgedaan, met een kracht van 6,4 en 7,6 op de schaal van Richter. Van december tot mei drijven dikke pakken ijs in de Zee van Ochotsk, waar Sachalin aan grenst. Dat maakt het gebied moeilijk bevaarbaar. Bovendien is Sachalin zelf een lastig eiland, met tienduizenden riviertjes, veel berglandschap en kwetsbare natuur. Het helpt als je daar al een keer een project hebt uitgevoerd.

Bovendien heeft Shell op en rond Sachalin een uitgebreide infrastructuur aangelegd, om de olie en het gas vanaf de zee aan land te halen, te behandelen en te transporteren naar het zuiden van het eiland. In de zee ligt 300 kilometer aan pijpleidingen, aan land circa 800 kilometer. In het zuiden, bij de stad Korsakov, ligt een fabriek die het gas afkoelt tot -163 graden Celsius, en vloeibaar maakt. Als LNG (liquefied natural gas) wordt het gas in schepen gepompt, en getransporteerd naar zijn afnemers, met name in Oost-Azië. De Russen willen het gas dat in de toekomst uit Sachalin III en IV moet komen, ook gaan verkopen als LNG, omdat daaraan waarschijnlijk meer te verdienen valt dan aan aardgas dat per pijpleiding wordt getransporteerd. Ze zullen dan waarschijnlijk gebruik willen maken van de infrastructuur die al op het eiland ligt, en die onder leiding van Shell is gebouwd. Want zelf weer nieuwe leidingen leggen en LNG-fabrieken bouwen kost vele miljarden. Dus zijn de Russen bijna automatisch aangewezen op Shell.

De andere optie is dat ze aankloppen bij het Amerikaanse ExxonMobil, zegt Ellacott van Wood Mackenzie. Ook dat heeft een project lopen op het eiland, Sachalin I. „Maar dat levert nog geen gas, omdat de partners het niet eens kunnen worden of het via pijpleidingen naar China moeten worden gebracht, of als LNG de wereldmarkt op moet”, zegt hij.

De kans dat Shell met Sachalin III en IV weer in conflict komt met het Kremlin, en een deel van het project verliest, acht Van der Linde van het Clingendael Instituut klein. „Het belangrijkste probleem bij Sachalin II was dat er geen Russische partner inzat”, zegt ze. Dat speelt bij Sachalin III en IV niet. Daarin neemt onder meer het Russische staatsbedrijf Rosneft al deel.

En dat de Russen Shell om deelname hebben gevraagd omdat ze buitenlandse investeringen nodig hebben nu het slecht gaat met de economie, klopt volgens haar ook niet. Shell stopt voorlopig geen geld in Sachalin III of IV, omdat de projecten pas ver in de toekomst ontwikkeld worden. „Zodra die gas leveren, praat je al bijna over een volgende generatie”, zegt ze.

En Shell zelf? Dat heeft laten weten bereid te zijn met Russische partners in nieuwe projecten te werken, ook als minderheidsaandeelhouder. „We zouden blij zijn met Gazprom als partner”, zegt een woordvoerder van het bedrijf. Voor Shell is Rusland strategisch te belangrijk om links te laten liggen. Het land herbergt een kwart van de wereldwijde gasreserves. En gas wordt in de toekomst een steeds belangrijkere brandstof, wellicht nog belangrijker dan olie. „Wij geloven dat Sachalin offshore veelbelovende kansen biedt”, zo luidt de officiële verklaring.

    • Marcel aan de Brugh