Khamenei begaat misdaden tegen de menselijkheid

De strijd om de vrijheid en rechtstatelijkheid gaat in Iran onverminderd door. Ooggetuigen berichten dat in de voorbije dagen in verschillende delen van Iran demonstranten bijeenkwamen. Deze Iraniërs betalen een hoge prijs in de strijd tegen Khamenei en zijn marionettenpresident Ahmadinejad: vele duizenden arrestanten en gewonden. Hoeveel personen in de afgelopen weken om het leven zijn gekomen, is onduidelijk, maar het gaat om velen. De beelden van de moord op Neda Agha Soltan heeft de wereld doen inzien hoe het islamitische regime functioneert. De ogen van Neda zochten geen hulp, geen medelijden. Wat zeiden haar ogen? ‘Ik ben Neda’ – wat ‘stem’ en ‘roeping’ betekent. Zij was erbij, zij werd geraakt, en zij raakte iedereen. Haar door bloed bedekte ogen eisen gerechtigheid.

Op 12 juni werden in Iran verkiezingen gehouden. Maar op 13 juni, voordat de definitieve uitslag bekend was en voordat sprake was van enige vorm van protest, kondigde de Iraanse regering een grootschalige veiligheidsmanoeuvre in Teheran en andere grote steden aan. Kort daarna wemelde het in Teheran van de agenten. Deze operatie heette ‘Eghtedar’: ‘macht’ of ‘kracht’. Een passende naam voor een staatsgreep. De operatie ‘kracht’ moest protesten tegen de uitslag in de kiem smoren. Zo begon op 13 juni rond 16.00 uur een militaire operatie tegen het Iraanse volk. De operatie ‘kracht’ duurt nog steeds voort.

De feiten vertellen dat de regering in Teheran op excessieve wijze geweld uitoefent jegens een ongewapend volk. Uit al het beeldmateriaal en getuigenverklaringen blijkt dat de protesten vreedzaam begonnen. Naast de inzet van geüniformeerde troepen koos Teheran voor de inzet van bijzondere troepen: de niet-geüniformeerde milities (Baseej). Zij nemen vanaf daken van huizen, rijdende motoren of vanuit auto’s het publiek onder vuur. Neda en vele andere Iraniërs kwamen om het leven door de inzet van deze milities. Deze vorm van overheidsterreur kwam ook voor in Sarajevo gedurende de Balkanoorlog. De sluipschutters van Sarajevo werden terecht als oorlogsmisdadigers beschouwd. Wat betekent in het internationale recht de inzet van niet-geüniformeerde schutters tegen ongewapende demonstranten? Kan dit worden beschouwd als misdaad tegen de menselijkheid?

Het verschil tussen dit misdrijf en de gewone criminaliteit is dat de misdaden tegen de menselijkheid meestal worden gepleegd door georganiseerde entiteiten zoals de staten of quasi statelijke machten. Het gaat dan om systematische, wijdverspreide en bewuste aanval op burgers.

In Commentary on the Rome Statute of the International Criminal Court zijn gezaghebbende juristen van mening dat we dit misdrijf niet moeten verengen tot een militaire aanval. Misdaden tegen de menselijkheid kunnen dus ook buiten de oorlogstoestand plaatsvinden. Nogmaals: aanval op de burgers waarbij de burgers worden mishandeld dan wel gedood. Uiteraard vallen martelingen ook onder de categorie misdaad tegen de menselijkheid. Wie zijn burgers, systematisch martelt of aanvalt, kan niet een beroep doen op ordehandhaving. Moeten de aanvallen op de hele populatie van een land gericht zijn? Nee, met het woord ‘population’ wordt niet de hele bevolking bedoelt, want het is voldoende wanneer ‘enough individuals were targeted’.

Wat is het karakteristieke van deze misdrijven? Het internationaalrechtelijke antwoord is meer dan duidelijk: ‘The thing that distinguishes inhuman acts from common crimes is the motive. They are acts that are prompted by ideological, political, racial, religious or cultural intolerance and strike at a person’s innermost being, e.g., his convictions, beliefs or dignity.’

Wie in de afgelopen dagen de beelden uit Iran, met het ICC-verdrag in de hand, heeft gezien, en wie beschikt over getuigenverklaringen, ontsnapt niet aan het oordeel dat er tenminste vermoedens bestaan van het plegen van misdaden tegen de menselijkheid door de Iraanse regering. Ook zijn duizenden burgers gearresteerd omdat ze uitdrukking gaven aan hun afwijzing van de verkiezingsuitslag. Bovendien dwingt de regering, volgens Amnesty International, arrestanten om publieke bekentenissen af te leggen. De arrestanten krijgen geen enkele vorm van rechtsbijstand.

Dit zijn de feiten. Nu gaat het om politieke moed en om de vraag wat mensenrechten betekenen in het geopolitieke gevecht in het Midden-Oosten. President Obama beloofde de morele waardigheid van Amerika te willen herstellen. Maar ten aanzien van Iran blijft Obama afzijdig omdat hij bang is door Teheran te worden beschuldigd van inmenging in de interne zaken. Hij heeft Teheran nodig voor de rust in Irak en voor de bestrijding van de Talibaan in Afghanistan.

Als de bloedige taferelen niet in Iran, maar in een ander land hadden plaatsgevonden en er ernstige vermoedens bestonden van misdaden tegen de menselijkheid, dan had de internationale gemeenschap inmiddels besloten om die te onderzoeken. Zoals Teheran altijd op verschillende schaakborden tegelijk speelt, zo moet ook Amerika samen met de EU de theocraten benaderen. De Veiligheidsraad kan besluiten om een onderzoek in te stellen naar de situatie in Iran. Teneinde de onpartijdigheid ervan te kunnen waarborgen, zou de openbare aanklager bij het ICC opdracht moeten krijgen om dit onderzoek te verrichten. Daarnaast moet ook van Iran worden geëist alle politieke gevangenen onmiddellijk vrij te laten. De soevereiniteit van Iran en elk andere beschaafde natie wordt begrensd door het oorlogsrecht en de regelingen omtrent de misdaden tegen de menselijkheid buiten oorlogstoestand.

Uiteraard kiest niet de internationale gemeenschap de president van Iran. Maar de internationale rechtsorde beperkt de Iraanse regering wel in de manier waarop zij haar burgers behandelt. Door bewust eigen burgers te laten doodknuppelen, dan wel door de ongeïnformeerde milities te laten doodschieten, begaat Teheran een aantal internationale misdrijven. Het beginsel non-interventie houdt op waar systematisch en bewust internationale misdrijven worden begaan. Als de VN daartoe niet in staat zijn, dan moeten de EU en de VS omtrent Iran een zelfstandige koers varen. De beschaafde landen moeten de Neda’s van Iran niet in de steek laten.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/ellian