Den Haag wacht een broeierige herfst

Politiek Den Haag sloot deze week het parlementaire jaar af. Na de vakantie houdt het onrustige tij naar verwachting aan. Over de crisis, de AOW, de commissie-Davids en Wilders.

Wie zijn toch al die mensen op de Binnenhof-barbecue naast kok Huub Oudshoorn? Van links naar rechts, van boven naar beneden: FNV-voorzitter Agnes Jongerius en PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer; minister André Rouvoet (Jeugd en Gezin, ChristenUnie); Kamervoorzitter Gerdi Verbeet (PvdA) en minister-president Jan Peter Balkenende (CDA); minister Camiel Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA); water, jus, wit, rood; minister Gerda Verburg (Landbouw, CDA); VVD-fractieleider Mark Rutte; Kamerlid Rita Verdonk (Trots op Nederland); Kamerlid Angeline Eijsink (PvdA) en Europarlementariër Hans van Baalen. Foto’s Roel Rozenburg Den Haag : 2 juli 2009 Jaarlijkse Nieuwspoort BBQ. Wie zijn al die mensen naast Huub Oudshoorn? © foto's Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

De luchtvochtigheidsgraad van de afgelopen dagen kan er mee te maken hebben. Of was het gewoon de joligheid die hoort bij de laatste dagen voor een zomervakantie?

Kamerlid John Leerdam (PvdA) besloot afgelopen woensdag zijn spreektijd in een debat te gebruiken om een lied aan te heffen. Hij zong een Amerikaanse spiritual, ter viering van het afschaffen van de slavernij op de Nederlandse Antillen en in Suriname, op die dag precies 146 jaar geleden. Leerdam, in een vorig leven toneelregisseur, bracht het lied tot het einde toe alleen ten gehore.

Het was afgelopen week allemaal wat losser in de Tweede Kamer, zoals altijd bij de afsluiting van het parlementaire jaar. Als slotstuk stemde het parlement over honderden moties. Vaak kansloos, want de meeste waren reeds door het kabinet afgeraden. Het had iets van een gebaar, of in de woorden van Kamerlid Jan Schinkelshoek (CDA): „Het duidt op een zoektocht van ons, politici, naar een manier om de bevolking te laten zien dat we er wel toe doen. Dat we problemen zien. Dat we actief luisteren.”

Daarmee schetst de CDA’er het structurele hedendaagse probleem van de Nederlandse politiek. Het electoraat is op drift, wisselt sneller dan ooit van voorkeurspartij en ventileert met graagte het dedain over ‘Den Haag’. Daar zetelt het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie, een verstandshuwelijk. Hoewel een belangrijk deel van het beleidsprogramma zoals aan het begin van de kabinetsperiode werd gepresenteerd is uitgevoerd, lukt het Balkenende IV maar niet om daadkracht, passie een eensgezindheid uit te stralen. Natuurlijk, de crisis was een spelbreker. ‘Nederland op koers in economisch turbulente tijden’, luidde vorig jaar de kop van het persbericht bij de Miljoenennota.

Hoe anders is de situatie nu.

Het land bevindt zich in een zware recessie, een belangrijk deel van de bankensector is noodgedwongen in handen van de overheid gekomen en de vooruitzichten zijn somber. In dat klimaat wacht nog een broeierige herfst, te beginnen met besprekingen over de nieuwe begroting die op Prinsjesdag moet worden gepresenteerd. Verschillende partijen zullen de daaropvolgende Algemene Beschouwingen willen gebruiken om zich te profileren. Een commissie van coalitiepartij PvdA, bij de laatste Europese verkiezingen gehalveerd in achterban, sprak eerder deze week in een evaluatierapportje de ambitie uit voor „een radicale bestuursstijl” die terug zou moeten grijpen op „het wethouderssocialisme van weleer”. Dat belooft politieke onrust met een aantal gevoelige dossiers op komst. Zo moet de Sociaal Economische Raad in het najaar met een alternatief voor het verhogen van de AOW-leeftijd komen, een van de pijlers onder het herschreven coalitieakkoord. Lukt dat niet, dan heeft de PvdA opnieuw iets uit te leggen aan de achterban, die, aldus het eerder genoemde evaluatierapport, er niet van blijkt te houden „als we vaag doen over compromissen”.

In november is er nóg zo’n kwestie aan de orde als de de commissie-Davids met het rapport over de politieke steun aan de Irak-oorlog komt. Intussen zal het parlementaire onderzoek naar de kredietcrisis op gang komen. En na de zomer naderen de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2010 .

Genoeg ‘bananenschillen’ dus, al wordt vaak benadrukt dat niemand er nu belang bij heeft het kabinet te laten vallen, vooral door de electorale opkomst van oppositiepartijen D66 en PVV. Maar, zo wordt gewaarschuwd, irritatie en profileringsdrang kunnen voor een heel eigen politieke dynamiek zorgen waar ratio het kan verliezen van emotie.

De slechte positie in de peilingen van CDA, PvdA, maar ook van oppositiepartij VVD, zorgen voor toenemende onzekerheid in het politieke midden. Niet alleen over hun standpunten, die in de afgelopen jaren al ver zijn opgeschoven naar die van de opkomende partijen op de flanken. Maar ook in de stijl van politiek bedrijven, buiten en binnen de Kamer. Uit kiezersonderzoek blijkt dat de ontevreden kiezer niet zozeer gelooft dat een nieuwe partij als de PVV bestuurlijk meer voor elkaar kunnen krijgen dan de gevestigde politieke partijen. Maar wat ze wel waarderen is het luide beklag over de Haagse binnenwereld. Dat klinkt ook steeds meer door op het Binnenhof zelf. Gisteravond, in een van de vele afsluitende debatjes, beet SP-Kamerlid Van Raak zijn CDA-collega Bilder nog toe: „Een verschil tussen de SP en het CDA is, dat voor u de democratie voor de bestuurders is. Voor ons is democratie van de mensen.”

Een terugkerend thema na de zomer zal de PVV van Geert Wilders zijn, in sommige peilingen de grootste partij van het land. Andere partijen zullen de strijd met de PVV feller aangaan. En met elkaar. Typerend was donderdag bijvoorbeeld dat PvdA-Kamerlid Van Dam D66-fractieleider Pechtold aanviel op het feit dat hij in een debat over Iran veel tijd besteedde aan „zijn eigen nationale gevechtje met de heer Wilders”.

Pechtold sloeg hard terug. Hij noemde het zijn taak om de „inconsequentie” van Wilders aan te tonen. En voegde eraan toe: „Dat zou de fractievoorzitter van de PvdA wat vaker moeten doen.”

Zo zal Wilders het nieuws blijven beheersen. In Venlo, waar Wilders vandaan komt, hebben in november (vervroegde) verkiezingen plaats, met de PVV al waarschijnlijke deelnemer. En nog dit jaar zal het OM de PVV-leider aanklagen wegens haatzaaien. „Ik zal er het politiek proces van de eeuw van maken”, voorspelt Wilders: „Niet om mezelf, maar om de islam terecht te laten staan.”

Zo wacht een onzeker politiek jaar in een gespannen klimaat. Als klap op de vuurpijl, fluistert men op het Binnenhof, moet toch niet uitgesloten worden dat premier Balkenende in aanmerking kan komen voor de nieuwe topfunctie van voorzitter van Europese regeringsleiders. „Dat balletje kan zomaar zijn kant oprollen”, wordt in ambtelijk Brussel gezegd.

Wat in alle hectiek dus ook nog de leiderschapsvraag in het CDA actueel kan maken. Eén van de bewindslieden uit het kabinet besloot er vrijdagmorgen vroeg de humor maar van in te zien: „Dat kunnen we er heus ook nog wel bijhebben.”

Commentaar: pagina 7

    • Pieter van Os
    • Joost Oranje