Wil je een kind? Dan even geen deodorant

Cosmetica lijkt bij mannen de kans op onvruchtbaarheid te verhogen.

Moeten mannen met een kinderwens stoppen met spuiten en smeren?

„Als het écht zo is, dan zal ik wel minder deodorant gaan gebruiken.”

Voor Wouter van Kouwen (18) is het iets om over na te denken. In een filiaal van Etos in Den Haag loopt hij boodschappen te doen. Toevallig heeft hij net twee weken geleden zijn haar gemillimeterd en gebruikt hij nu geen gel. „Later zou ik graag een kindje hebben, misschien moet ik mijn haar maar zo houden.”

Voor mannen met een kinderwens zijn onzekere tijden aangebroken. Mannen die dagelijks namelijk twee of meer cosmeticaproducten gebruiken, zoals deodorant en gel, hebben een vijf keer grotere kans op vruchtbaarheidsproblemen. Dat stelt onderzoekster Nel Roeleveld van het UMC St Radboud in Nijmegen.

Ongeacht het gebruik van diverse geneesmiddelen en voedingsmiddelen, overgewicht, alcoholconsumptie, verminderde vruchtbaarheid in de familie en roken, hebben mannen die cosmeticaproducten gebruiken een grotere kans op verminderde vruchtbaarheid. Ook pesticiden, ‘organische oplosmiddelen’ en andere hormoonverstorende stoffen kunnen bij mannen zorgen voor verminderde zaadproductie. Bij vrouwen zorgt cosmetica niet voor vruchtbaarheidsproblemen.

Welke cosmeticaproducten schadelijk zijn wordt nog onderzocht. In de vragenlijsten vroeg Roeleveld aan mannen om aan te geven welke producten ze regelmatig gebruiken. Zo kwamen gegevens binnen over het gebruik van onder meer haargel, deodorant, aftershave en bodylotion. Ze vroeg daarbij overigens niet naar merknamen.

In Nederland heeft een op de zes paren te maken met vruchtbaarheidsproblemen. Roeleveld: „Bij een derde van de gevallen ligt de oorzaak alleen bij de man en in even zoveel gevallen bij de vrouw. In de overige gevallen ligt de oorzaak bij beiden, of is die onbekend.”

Bij vrouwen is de vruchtbaarheid veel minder goed te onderzoeken, voegt ze toe. Hun vruchtbaarheid hangt samen met veel meer verschillende factoren. „Bij mannen kun je gemakkelijk het aantal zaadcellen tellen”, zegt ze. „We spreken van verminderde vruchtbaarheid als het sperma minder dan 20 miljoen zaadcellen per milliliter bevat.”

Eerder vond Roeleveld al dat het werken met pesticiden de vruchtbaarheid van mannen met dertig procent vermindert, en dat een vrouw die tot vlak voor of zelfs na de conceptie de pil slikt, een drie tot vijf keer grotere kans heeft dat haar zoon verminderd vruchtbaar is, of dat zijn teelballen niet indalen.

Afgelopen weekend noemde de Schotse vruchtbaarheidsexpert Richard Sharpe in de Volkskrant de conclusie van het onderzoek voorbarig. Dit stelde hij op een vruchtbaarheidscongres in Amsterdam. Hij betwijfelt of het verband tussen cosmeticagebruik en vruchtbaarheid oorzakelijk is en of de betreffende stoffen die vruchtbaarheid beïnvloeden zoals ftalaten, parabenen en siloxanen, in voldoende concentraties in cosmetica aanwezig zijn om het aantal zaadcellen werkelijk zo dramatisch te laten dalen. Roeleveld denkt van wel, maar vindt ook dat verder onderzoek de resultaten nader moet bevestigen.

De Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV), branche-organisatie van fabrikanten en importeurs van cosmetica, kan nog niet op de bevindingen reageren. Technisch directeur Ronald van Welie zegt dat het onderzoek nog niet is gepubliceerd, en dus ook nog niet is beoordeeld door andere wetenschappers.

Roeleveld vindt het ook nog te vroeg om het gebruik van cosmetische producten aan mannen af te raden. „Maar dat neemt niet weg dat mannen die problemen hebben of denken te hebben met hun vruchtbaarheid misschien uit voorzorg wat minder van deze producten zouden kunnen gebruiken.”

Het effect is omkeerbaar, zo merkt ze op: zodra de blootstelling stopt, komt de zaadproductie weer op peil.

Tenminste, als het probleem echt door deze stoffen kwam.

    • Nienke Beintema
    • Rinke Biesma