VS blijven werken aan deal met Iran

Ondanks het neerslaan van het massaprotest in Iran houdt de Amerikaanse president Obama vast aan verbetering van de betrekkingen met het Iraanse regime.

Het optimisme in de regering-Obama over diplomatiek overleg met Iran is groter dan menigeen zich realiseert, zegt Kenneth Katzman.

Katzman werkt als Midden-Oosten-analist voor het onpartijdige onderzoeksbureau van het Congres. Dat is een instituut met hoog aanzien in Washington, zodat Katzman ook geregeld contact heeft met het Witte Huis.

Na de gewelddadige onderdrukking van massaprotesten door het Iraanse regime moest de regering-Obama haar streven naar onderhandelingen met Iran wel opschorten. Maar voor Obama leidt dit zeker niet tot afstel. „Ik denk dat ze tot eind september wachten. Tot die tijd zeggen ze dat Iran aan zet is”, aldus Katzman gisteren in een vraaggesprek met deze krant.

Het idee achter een dialoog, vertelt hij, openbaarde zich vorig jaar al in de campagne. Obama bestreed toen de opvatting van Bush en de neocons „dat niet praten met vijanden een straf voor hen is”. Volgens Obama bewees juist Iran hoe „belachelijk” dit idee is. Sinds 2003, toen de VS Irak binnenvielen, wist Iran zich in de regio alleen maar te versterken, en kon het land zonder veel westers verzet doorwerken aan zijn nucleaire onderzoeksprogramma, aldus Obama in de campagne.

In zijn regering wordt dan ook geredeneerd, vertelt Katzman, dat het Iraanse regime het intern moeilijker heeft omdat de VS nu bereid zijn tot overleg. „En de regio schuift volgens mensen in Obama’s regering ook op in de richting van de VS.”

Door een serie ontwikkelingen, ten dele teweeggebracht door Obama, zou de Iraanse regering op dit moment invloed verliezen in het Midden-Oosten. Mensen in de regering wijzen volgens Katzman op het feit dat Syrië de relatie met de VS wil verbeteren, dat verkiezingen onlangs in Libanon goed verliepen (Hezbollah won niet), dat de veiligheid in Irak verbeterd is, en dat Obama’s toespraak in Kairo relatief goed werd ontvangen. „Dat maakt de regering optimistisch. Ze zeggen: de bal rolt onze kant op”, aldus Katzman.

Hij zegt niet dat hij het eens is met deze visie („ik geef door wat ik hoor, ik oordeel niet”) maar „puur analytisch beschouwd” is het volgens hem „duidelijk dat Iran geïsoleerder komt te staan in de regio”. Of dit er ook toe leidt dat Iran bereid is tot heroverweging van zijn nucleaire programma – voor de VS hoofdthema van mogelijke onderhandelingen – is volgens Katzman niet te zeggen. „Dat weet in dit stadium vrijwel niemand.”

Een handicap voor de regering, zoals The New York Times onlangs schreef, is dat de VS doordat ze al decennialang geen relaties met Iran onderhouden, geen informatie van de eigen inlichtingendiensten hebben over de verhoudingen binnen het Iraanse regime.

Al voor de Iraanse presidentsverkiezingen lag de regering-Obama in het binnenland onder vuur wegens haar aanpak van Iran. De benoeming van Dennis Ross tot speciale afgezant voor Iran was volgens sommige kenners een schoffering van Iran: Ross zei nog vorig jaar dat diplomatiek overleg met Iran alleen nodig was als alibi voor een latere militaire actie tegen de nucleaire installaties van het land. Het suggereert dat Obama geen akkoord met Iran wil, scheef Flynt Leverett, oud-veiligheidsadviseur van Clinton en Bush, vijf weken geleden in The New York Times. Nadien heeft het Witte Huis Ross overigens een andere functie gegeven.

Volgens Katzman is de houding van de regering in reactie op deze kritiek te slap aan het worden. In feite heeft Obama de militaire optie van tafel gehaald. „Formeel dreigen we er nog voortdurend mee, maar we geven steeds hetzelfde signaal af: we doen het niet.”

Om Iran aan de overlegtafel te krijgen moet president Obama volgende week, op bezoek bij de Russische regering, overeenstemming bereiken met zijn ambtgenoot Medvedev. Dat legde de Repubikein Bill Cohen, minister van Defensie onder Bill Clinton, gisteren uit op een bijeenkomst van het Center for American Progress in Washington.

„De sleutel ligt bij Rusland”, zei Cohen, die als senator in de jaren tachtig voorbereidend werk deed voor de ontwapeningsonderhandelingen tussen Reagan en Gorbatsjov. „Rusland heeft de meeste invloed op Iran.”

Hij wees erop dat de Russen in de VN-Veiligheidsraad de zwakste schakel zijn bij pogingen de druk op Iran op te voeren. De hernieuwde samenwerking die Obama volgende week met Rusland zoekt, na jaren van oplopende bilaterale spanning, is daarom essentieel om inzake Iran iets te bereiken.

Maar het staat niet vast dat Rusland ook belangstelling heeft voor een detente tussen de VS en Iran. Historisch stijgt de olieprijs wanneer de spanningen tussen de VS en Iran toenemen, beaamt Katzman. „Als je het zo bekijkt heeft Rusland op korte termijn weinig te winnen bij Amerikaanse onderhandelingen met Iran.”

Bovendien zou Rusland altijd een hoge prijs van Obama vragen. Te denken valt, zegt Katzman, aan de toezegging dat de VS hun kritiek op de verzwakte Russische democratie inslikken, dat de Amerikanen de Russische inval van Georgië als voldongen feit accepteren, of dat ze het raketschild in Oost-Europa opgeven. „Geen toezeggingen waar Obama populair mee wordt in eigen land”, zegt Katzman.

    • Tom-Jan Meeus