Verdwijnen in het duistere huis van René Magritte

Didier van Cauwelaert: La maison des lumières. Albin Michel, 179 blz. € 15,-

Didier van Cauwelaert: La maison des lumières. Albin Michel, 179 blz. € 15,-

De verteller in de meest recente roman van Didier van Cauwelaert is een bakker in Arcachon, die bezoek krijgt van een fraudeambtenaar. Op het bordje dat in een van zijn chocoladebroodjes is geprikt staat niet de naam van het baksel, alleen de prijs – goed voor € 400,- boete. Het bord met de broodtarieven hangt op 1.80 meter boven de grond in plaats van op 2 meter, zoals Brussel vereist. Weer een boete. Zo gaat het nog een tijdje door. De bakker ontsteekt in woede en raakt werkloos.

De tweede hoofdpersoon is een onderzoeker die, nadat hij wetenschappelijk heeft bewezen dat de groeiende agressie van mensen veroorzaakt wordt door de straling van radarapparatuur, door het ministerie van Binnenlandse Zaken, is ontslagen. Beide mannen, in zak en as, ontmoeten elkaar in Venetië, waar hun gondels botsen.

Het is het begin van La maison des lumières, de meest recente roman van de Franstalige Belg Didier van Cauwelaert, die zich dit jaar ook kandideerde voor de Académie Française. Bijna ieder jaar is er een nieuwe roman en bijna ieder jaar is die geestig en origineel. Een aanrader voor de zomermaanden – ook als uw kennis van het Frans een tikkeltje roestig is geworden.

‘La maison des lumières’ is een schilderij van René Magritte, het toont een in het donker gehuld huis onder een blauwe wolkenhemel, waarvan twee ramen op de eerste etage verlicht zijn. Gesloten, groene luiken op de begane grond worden beschenen door een straatlantaarn. In Venetië bezoekt de ex-bakker het museum waar het schilderij hangt. Het is het lievelingsschilderij van zijn ex, die er alles over wist. Prompt verdwijnt hij in het schilderij, wordt in het huis ontvangen door een dame die hem naar zijn ex leidt, waarna hij een van de mooiste momenten uit hun relatie opnieuw beleeft. Als hij bijkomt, wordt er hartmassage op hem toegepast. Hij is ‘vier minuut dertig’ bijna-dood geweest.

De verdwijning in het schilderij is een typische Van Cauwelaert-handgreep. Eerder liet hij een personage na zijn dood boven zijn lichaam zweven, waardoor hij getuige kon zijn van de reacties van zijn dierbaren en vrienden. Elders liet hij zijn hoofdpersoon verliefd worden op een kasteelvrouw uit de Middeleeuwen, die op een bepaalde manier verwant was aan zijn eigen vriendin.

Bij Van Cauwelaert werkt wat je bij een andere schrijver al gauw als bovennatuurlijke gekkigheid zou afdoen. Dat zit hem in het ontbreken van iedere zweverigheid, die is er noch in toon en in het voortsnellende verhaal. De bijna-doodervaring wordt op een hilarische manier afgezet tegen flauwvallende fans van de Nespresso promotende George Clooney. De ex-bakker bezoekt een Zwitserse privékliniek, waar men onderzoek doet naar ‘de lokalisering van het bewustzijn’. Daar meldt hij zich aan om à raison van duizend euro per uur te trachten nogmaals terug te keren in het verleden.

De betonnen banlieue en brievenbussen die speciaal zijn gebouwd om door destructieve jongeren te worden vernield, vormen de achtergrond van de tot tropische jungle omgebouwde flat van een sjamaan uit Peru. Op verzoek van een universiteit onderzocht deze ‘tekenen van stress bij het woud’ veroorzaakt door ‘wilde kap’. Hij is naar Europa verhuisd ‘op bevel van de bomen’ en legt nu, als ambtenaar, bomen die gesnoeid gaan worden uit wat hun te wachten staat. De drugs die de sjamaan de verteller laat roken, brengen hem inderdaad weer terug in het schilderij, al is de ontvangst daar anders dan voorheen.

Ook hier verwijst Van Cauwelaert, indirect en geestig maar niet minder kritisch, naar actuele maatschappelijke thema’s zoals de gevaren van allerlei soorten straling, ontbossing en klimaatproblematiek. Zo weeft hij harde en verontrustende realiteit in wat in wezen een puur romantisch getoonzet liefdesverhaal is.

Tien jaar geleden vertelde Van Cauwelaert in een interview met deze krant dat hij de angst voor de dood wilde ‘verbrijzelen’ en dat hij ervan overtuigd was dat het leven na de dood niet ophoudt. Sindsdien cirkelen zijn boeken rond dit thema, dat hij steeds weer in een ander jasje weet te presenteren. Je hoeft echter niet dezelfde vooronderstelling te hebben om te kunnen genieten van Van Cauwelaerts fantasie en humor, die op zo’n uitzonderlijke wijze samengaan met zijn betrokkenheid op de wereld.

    • Margot Dijkgraaf