Stemmen kopen gaat in Sofia nu al bij opbod

Vanaf 10 euro kan een politicus in Bulgarije een stem kopen voor de verkiezingen van zondag. „Mensen komen openlijk met me onderhandelen.”

De prijs voor een stem in Bulgarije is in een maand tijd meer dan verdubbeld. Voor de Europese verkiezingen konden politici nog per persoon zo’n 10 leva (5 euro) betalen om zich van aanhang te verzekeren. Voor de parlementsverkiezingen van komende zondag begint het bieden pas bij 20 leva.

„Mensen komen openlijk met me onderhandelen over hun prijs. Ze laten partijen tegen elkaar opbieden”, klaagt Daniel Mitov (31), kandidaat voor de rechtse Blauwe Coalitie in Pazardzik, een middelgrote stad in centraal Bulgarije. Hij heeft twee maanden geleden een kantoortje geopend in een café in het centrum. De gevel is volgeplakt met campagneposters met daarop Mitovs bebrilde hoofd tegen een blauwe achtergrond. Werkbesprekingen en onderhandelingen voert hij op het terras.

„Roma-clanleiders, maar ook gewone Bulgaren, komen geregeld langs met een lijst namen en de burgernummers”, beweert hij. „Als ik ‘rot op’ zeg, zien ze dat als een teken om met hun vraagprijs te zakken.”

Hij zucht, leunt achterover en werpt een blik richting het onderkomen van de sociaal-democratische regeringspartij, een paar huizen verderop. Volgens Mitov, die eruitziet als een jonge econoom (blauw overhemd, slag in zijn haar), maken alle partijen behalve de zijne zich schuldig aan stemmenhandel. De regerende coalitie is het ergst, want die partijen kunnen er belastinggeld en Europese fondsen voor misbruiken. „Wij hebben zelf geen geld ervoor, maar als we het hadden, dan zouden we het niet doen”, bezweert hij.

Dat beweren alle politieke partijen als je het ze op de man af vraagt, lacht Diana Kovatsjeva, directeur van anti-corruptie organisatie Transparency International. „Maar ze doen het allemaal.” Transparency International constateerde twee jaar geleden bij de lokale verkiezingen in Bulgarije voor het eerst dat de handel in stemmen „escaleerde”. Sindsdien zet de trend door. „Het is een sneeuwbaleffect. Doordat de ene partij het doet wil de andere niet achterblijven.” Volgens een recente enquête is 10 tot 12 procent van de bevolking bereid tot verkoop. Bij de Europese Commissie zijn grote zorgen over het functioneren van de Bulgaarse democratie. „Het gaat steeds slechter”, zegt een bron bij de Commissie, die anoniem wil blijven.

De prijzen voor de stemmen stijgen snel, maar politici zien de betalingen als een investering. Ze gaan ervan uit het geld snel terug te verdienen als ze aan de macht zijn, omdat ze dan zeggenschap hebben over verdeling van financiën en aanbestedingen. Volgens veel Bulgaren wakkeren de honderden miljoenen die de komende jaren uit Brussel moeten komen de honger naar een parlements- of regeringszetel nog verder aan.

„Hoe meer geld er omgaat, hoe meer partijen ervoor over hebben aan de macht te komen. Zo simpel is het”, zegt bijvoorbeeld Emine Gyulestan (23). Ze is actief in de jongerenbeweging van de partij van de Turkse minderheid in Bulgarije. „Er verandert pas echt iets als een volgende generatie het roer overneemt.”

Onder druk van maatschappelijke organisaties bewijzen politieke partijen inmiddels lippendienst aan de strijd tegen verkiezingsfraude.

Vervolg Bulgarije: pagina 4

Arbeider stemt onder druk baas

Vervolg Bulgarije van pagina 1

Op iedere verkiezingsposter wordt gemeld dat stemmenhandel een misdaad is. Het doet denken aan de waarschuwing op sigarettenpakjes. In de spotjes op radio en tv zegt een stem: ‘als ze je stem kopen, kopen ze je helemaal…’ Omdat bij eerdere verkiezingen kiezers met een foto van hun stembiljet op hun mobiele telefoon aan financiers moesten bewijzen wat ze hadden gestemd, zijn telefoons in de stemhokjes verboden. Voorstellen om de sociale controle op het stemgedrag te verminderen door regionaal in plaats van lokaal te tellen, kwamen niet door het parlement.

Door een kronkel in de Bulgaarse kieswet zijn de afgelopen weken verschillende verdachten van georganiseerde misdaad op vrije voeten gekomen om verkiezingscampagne te kunnen voeren. Het beruchtste voorbeeld zijn de ‘gebroeders Galevi’, Plamen Galev en Angel Hristov. Geen echte broers, maar zakenpartners en de onofficiële machthebbers in het stadje Dopnitsa, een knooppunt in de autohandel op de Balkan. Het is niet ondenkbaar dat ze een zetel bemachtigen. In de kiesdistricten waar ze deelnemen zijn veel mensen voor hun inkomen van de Galevi’s afhankelijk.

Bij verkiezingen voor het Europarlement stak een nieuw fenomeen de kop op: ‘ondernemingscontrole’ over het stembedrag. Eigenaren van fabrieken zetten hun werknemers onder druk om op hen te stemmen. Dat soort vormen van afhankelijkheid zijn eigenlijk nog erger dan de grootschalige stemmenhandel, vindt Kovatsjeva van Transparency International. „Je stem verkopen is tenminste nog deels een keuze.”

Eerder werden miljoenen EU-euro’s bevroren, uit onvrede over corruptie in Bulgarije. De regering beloofde beterschap, maar de aanloop naar de verkiezingen doet iedere hoop daarop weer vervliegen. „We hebben het geprobeerd met aanmoedigen, maar dan wordt je in de maling genomen. We hebben het geprobeerd met dreigen, maar dat werkt niet. Het is een cliché, maar de politieke wil tot verandering ontbreekt,” constateert de EU-diplomaat.

„Er zijn blijkbaar grotere belangen dan de commissiefondsen of blije Bulgaarse burgers.”

    • Marloes de Koning