Post mortem

Het grootste massaontslag ooit wordt het al genoemd: het voornemen van postbedrijf TNT om 11.000 van de 23.000 postbodes te laten afvloeien.

Nu is het oorspronkelijke plan in wezen al twee jaar oud, en zal de herstructurering zelf, als deze er in haar beoogde vorm van komt, ook enkele jaren in beslag nemen. Maar het blijft een schok als ruim een promille van alle Nederlandse werknemers in één klap de wacht wordt aangezegd.

TNT heeft last van twee ontwikkelingen. Allereerst is de postmarkt vrijgegeven en zijn er concurrenten opgekomen die geen last hebben van de ballast aan arbeidsvoorwaarden en verworven rechten die de TNT-werknemers hebben. Wat dat betreft is het bedrijf vergelijkbaar met het Amerikaanse General Motors, dat moest opboksen tegen nieuwe concurrenten die minder last hadden van oude verplichtingen.

Ten tweede krimpt de postmarkt zelf, vooral door de groeiende betekenis van internet. Steeds meer diensten gaan via het web. Consumenten kunnen of moeten meer zelf doen, tot aan het thuis uitprinten van hun instapkaart voor een vliegreis toe. Post zal er voorlopig wel blijven, maar het volume van de brieven wordt minder. Dat betekent minder werk. Het ligt in die zin ook voor de hand dat TNT het bedrijf rationaliseert, sorteren scheidt van bezorgen en het liefst parttimers in dienst heeft die de pieken voor hun rekening nemen.

TNT en de vakbonden maken nu openlijk ruzie over de manier waarop de sanering moet plaatsvinden. Een voorstel om salaris in te leveren in ruil voor enkele jaren baanzekerheid, het alternatief voor directe ontslaggolven, werd eerder door vakbondsleden afgewezen. In een eigen peiling onder het personeel vond TNT naar eigen zeggen dat een ruime meerderheid wel voor is. De bonden zijn nu boos omdat een gezamenlijk onderzoek dat na de zomer zou worden gehouden, gisteren door TNT is doorkruist met de mededeling dat de sanering hoe dan ook gaat plaatsvinden.

De positie van de bonden is begrijpelijk, al is het maar door het precedent dat zou worden geschapen als loon wordt ingeleverd in ruil voor baanzekerheid. Als dit over een brede linie praktijk zou worden, dan zijn werknemers wederom een deel van hun oude zekerheden kwijt.

Daar staat tegenover dat dit jaar, en de jaren daarna, de economie uitzonderlijk tegenzit. Onorthodoxe maatregelen worden nu vaker getroffen. De deeltijd-WW volgt, hoewel deze te massaal wordt toegepast, in wezen dezelfde afruil: mogelijk minder loon, tegenover meer baanzekerheid.

Voor TNT-werknemers is de keus pijnlijk maar logisch. Ze kunnen beter ingaan op het aanbod van minder loon voor langere arbeidszekerheid. Zo kunnen ze tijd kopen om op zoek te gaan naar ander werk. Want dat de traditionele postbode verdwijnt, staat bijna vast.

Ook de economie als geheel is erbij gebaat: beter een langzame overgang dan een nieuwe werkloosheidsschok. Want daarvoor is geen slechter moment denkbaar dan nu.